Denizcilik endüstrisi, kıyı mühendisliği ve su altı yapıları; doğanın kendi döngüsünde var olan biyolojik yaşamla sürekli bir mücadele halindedir. Biyolojik yaşam, sektörün en inatçı ve en maliyetli düşmanlarından biridir. Bir yapı denize indiği anda biyolojik süreç başlar. Bir gemi ya da bir platform denize indiği anda mikroskobik organizmalar istilaya başlar. Zamanla biriken mikroskobik organizmalar, “Biofouling” adı verilen kalın ve sert bir tabaka hâline gelir. Halk arasında bilinir. Biofouling tabakası “kekamoz” ya da “sakal” olarak bilinir. Teknik literatürde ise biofouling tabakası “biofouling” olarak adlandırılır. Gemilerin hızını yavaşlatan oluşumlar vardır. Yakıt tüketimini çok yüksek seviyelere çıkaran oluşumlar vardır. İskele ayaklarının taşıma kapasitesini gizleyen ve metal yıpranmasını hızlandıran bu oluşumlarla mücadele etmek bir tercih değil bir zorunluluktur. Su altı kekamoz temizliği hizmetleri; bu biyolojik yükü ortadan kaldırarak yapıların ömrünü uzatır. Gemilerin su altında hareketini korur ve işletme maliyetlerini düşürür. Bu hizmetler önemli bir mühendislik çözümüdür.
Su altı ortamı oldukça canlı ve değişkendir. Değişken ve bazen saldırgan bir yer. Yosunlar, midyeler, istiridyeler, tüp kurtları ve barnacles gibi sert kabuklu hayvanlar tutunur. Buldukları her sert yüzeye tutunur ve topluluk kurar. Bu kolonileşme sadece gözle görülen bir kir değil aynı zamanda su akışını ve yapıyı bozar. Profesyonel sanayi dalgıçları ve ileri teknoloji temizlik ekipmanları ile yapılan su altı kekamoz temizliği bu hayvanların yüzeyden zarar verilmeden uzaklaştırılmasını sağlar. Kontrollü bir şekilde uzaklaştırılmasını sağlar. Bu makalede; kekamozun oluşum süreçleri ve yapılar üzerindeki etkileri incelenmektedir. Bu bölümde; kekamozun oluşum süreçleri ve yapılar üzerindeki etkileri incelenmektedir. Gemi ve sabit yapılar üzerindeki yıkıcı etkileri gösteriyor. Modern temizlik teknolojileriyle kekamozun oluşum süreçlerini temizliyoruz. Modern temizlik teknolojileri etkiliyor. Aynı zamanda bu hizmetin ekonomik boyutunu da etkiliyor. Tablolar ve detaylı analizlerle bu konuları gösteriyoruz.
Kekamoz Oluşum Süreci ve Biyolojik Evreler
Kekamoz temizliği neden önemli? Ne zaman yapılmalıdır? Kekamoz temizliğini anlamak için, öncelikle sorunun nasıl ortaya çıktığını öğrenmek gerekir. Hangi aşamalardan geçtiğini öğrenmek gerekir. Temiz bir yüzey denize girdiğinde başlar. Kekamoz süreci saniyeler içinde başlar ve durmadan sürer. Biyolojik kirlenme genellikle şu adımları izler:
- Moleküler Koşullanma: Suya giren yüzeyde oluşur. Sudaki organik moleküller yüzeye yapışarak milimetrenin binde biri kadar ince bir film tabakası oluşturur. Bu film gerçekten çok ince.
- Mikro-Fouling: İlk 24 saat içinde yerleşir. Bakteriler ve tek hücreli diyatomlar yüzeye yerleşir. Bakteriler ve tek hücreli diyatomlar, yüzeyde “slime” (biyofilm) adı verilen kaygan bir tabaka oluşturur. Slime tabakası yani mikro-fouling sürtünmeyi artırır. Sürtünme büyük canlılar için bir besin kaynağı olur.
- Makro-Fouling: Işık alan bölgelerde büyür. Özellikle su hattına yakın bölgelerde yeşil ve kahverengi algler hızla büyür. “Sakal” adı verilen uzun yosunlar, gemi hareket ederken bile yüzeye tutunur.
- Makro-Fouling: Sürecin en yıkıcı aşamasıdır. Midyeler, tüp kurtları ve kireçli kabuk üreten barnacles türleri yüzeye çimento gibi yapışır. Bu canlılar çıkarır. Yüzey pürüzlülüğünü mm seviyesinden cm seviyesine çıkarır.
Bu canlılar yüzeye o kadar güçlü tutunur ki, onları sökmeye çalışmak boyayı kaldırır. Yanlış kuvvet uygulaması, yüzeyin boyasını veya kaplamasını söker. Bu nedenle su altı kekamoz temizliği işlemdir. Kaba kuvvetin değil doğru tekniğin ve ekipmanın uygulanması gereken hassas bir işlemdir.
Gemi İnşa Sektöründe Kekamozun Ekonomik Yıkımı
Ticari denizcilikte zaman kavramı hayati bir değere sahiptir; zira bu sektörde zaman ve yakıt verimliliği, kârlılığı belirleyen tartışmasız en önemli unsurlardır. Ne var ki, geminin su altı kısmında zamanla biriken kekamoz tabakası; o hassas hidrodinamik yapıyı tamamen bozar. Şöyle ki; geminin fabrika çıkışında yüzeyi cam gibi pürüzsüzdür, ancak oluşan kekamoz tabakası bu yüzeyi adeta çukurlu ve engebeli bir zemine çevirir. Bu fiziksel değişimin bir sonucu olarak, suyun gemiye tutunma katsayısı yükselir ve sürtünme direnci ciddi oranda artar. Sonuçta, artan bu direnç nedeniyle kısıtlanan geminin su içindeki hareketini hissedersiniz ve o devasa kütlenin giderek yavaşladığını görürsünüz.
Kirlenmenin yakıt tüketimine etkisi şöyle özetlenir:
- Slime Tabakası: Yakıt tüketimini %5 ila %10 arasında artırır.
- Hafif Yosunlanma: Yakıt tüketimini %10 ila %20 arasında artırır.
- Ağır Kekamoz: Ağır kekamoz birikimi; yakıt tüketimini %40 ila %60 oranında artırır. Yakıt tüketimi arttıkça gemi hızı da çok düşüyor. Bu durum, gemi hızında dramatik bir düşüşe neden olur.
Devasa bir konteyner gemisi ölçeğinde düşünüldüğünde; bahsi geçen bu sürtünme oranları, her seferinde yüz binlerce dolar ekstra yakıt harcaması anlamına gelmektedir. Daha da vahimi, bu durum ekonomik kaybın ötesinde; atmosfere tonlarca ekstra CO₂ salınımı demektir. Mekanik açıdan, artan sürtünme gemiyi mevcut hızını koruması için makinesine sürekli daha fazla güç yüklemeye zorlar. Kaçınılmaz olarak bu aşırı yüklenme; makine ömrünü kısaltır, kronik hararet sorunlarına yol açar ve bakım maliyetlerini ciddi oranda artırır. Neyse ki, su altı kekamoz temizliği hizmetleri bu sorunları kökten çözer. Üstelik bu işlem sayesinde uzman dalgıçlar, gemiyi maliyetli ve zaman alıcı kuru havuza (dry-dock) girmeye gerek duymadan, henüz liman operasyonu sırasındayken temizler.
Su Altı Kekamoz Temizliği: Temizlik Yöntemlerinin Karşılaştırmalı Analizi
Su altı temizliğinde kullanılan teknolojiler değişir. Yüzeyin durumuna ve kirliliğin türüne göre değişir. Su altı temizlik teknolojileri; yüzeyin durumuna ve kirliliğin türüne göre farklılık gösterir. Su altı temizliği teknolojileri değişir. Aşağıdaki tablo, yaygın kullanılan yöntemlerin avantaj ve dezavantajlarını göstermektedir. Yaygın kullanılan yöntemlerin avantaj ve dezavantajlarını gösteriyor.
| Temizlik Yöntemi | Çalışma Prensibi | İdeal Kullanım Alanı | Avantajları | Dezavantajları |
| Kavitasyon Temizliği | Yüksek hızlı su akışı, vakum baloncukları oluşturur ve patlar. | Pervaneler, ince boyalı yüzeyler, sonarlar, dümenler. | Yüzey boyasına zarar vermez, metal aşınmaz, görüş bozulmaz. | Geniş ve düz alanlarda (tanker altı gibi) fırçaya göre yavaştır. |
| Hidrolik Fırçalama | Dalgıç kontrolünde büyük hidrolik fırçalar döner. | Geniş gemi karinaları, düz bordalar. | Çok hızlıdır, geniş alanları çabuk temizler. | Yanlış fırça seçimi boya kazıyabilir, kavisli bölgelere girmez. |
| Yüksek Basınçlı Su Jeti | 300-500 bar arası basınçlı su püskürtülür. | İskele ayakları, beton yapılar, ızgaralar ve zincirler bulunur. | Bu ekipman, çok sert ve kalın kekamoz tabakalarını parçalar. | Ancak gemi boyasına zarar verme riski vardır ve geri tepme kuvveti dalgıcı yorar. |
| El Aletleri | Raspa ve el aletleri ile manuel temizleme yapılır. | Pervane dipleri, girintili çıkıntılı detay noktalar da bu makinayla temizlenir. | Makinenin giremediği noktalara da ulaşır. | Bu yöntem oldukça yavaştır, işçilik maliyeti yüksektir ve yüzeyde çizik bırakabilir. |
Sabit Yapılar ve İskelelerde Kekamoz Tehdidi
Kekamoz sorunu, yaygın kanının aksine sadece hareket halindeki gemileri değil; limanlar ve platformlar gibi sabit yapıları da doğrudan etkiler. Ancak sabit yapılarda karşılaşılan sorun, sürtünme direncinden ziyade; tamamen ağırlık artışı ve yük taşıma kapasitesi ile ilgilidir. Özellikle çelik ya da beton kazıklar üzerine kurulu iskelelerde yıllar içinde biriken tonlarca midye ve kekamoz; yapıya beklenmeyen ve tehlikeli bir “ölü yük” ekler. Bu durum, yapısal güvenlik açısından ciddi bir tehdittir.
Öte yandan, dalga ve akıntıların olduğu bölgelerde yapılar, ekstra yüklere maruz kalır. Şöyle ki; kekamoz tabakası, kazığın çapını büyüterek temiz bir kazığa göre hidrodinamik yükü artırır. Kaçınılmaz olarak bu durum; fırtınalı havalarda kazık yorulmasını tetikler, birleşim noktalarını zorlar ve nihayetinde kazık ömrünü kısaltır. Tüm bunların yanı sıra, sabit yapılarda su altı kekamoz temizliği hizmeti; denetim ve muayene süreçleri açısından da kritik bir öneme sahiptir. Zira, mühendisler iskele ayağının yapısal bütünlüğünü kontrol etmek istediklerinde; kalın kekamoz tabakası yüzeyi kapattığı için maalesef metaldeki çatlakları ya da beton hasarlarını göremezler. İşte bu nedenle, tahribatsız muayene yöntemlerinin uygulanabilmesi için; yüzeyin “SA 2.5” standardında temizlenmesi tartışmasız şarttır.
Kavitasyon Teknolojisi: Güvenli ve Etkili Çözüm
Geçmişte, kekamoz temizliği için genellikle kazıyıcılar ve sert tel fırçalar yaygın olarak kullanılırdı. Ancak, bu ilkel ve sert yöntemler; geminin zehirli boyasına veya metalin koruyucu kaplamasına zarar verme gibi ciddi bir risk taşırdı. İşte bu riskleri bertaraf etmek adına, günümüzde endüstri standardı haline gelen en güvenli ve modern yöntem, “Kavitasyon” teknolojisidir. Teknik açıdan kavitasyon teknolojisi, tamamen sıvı dinamiği prensiplerine dayanır. Süreç boyunca özel bir tabanca, suyu çok yüksek hızla püskürtür ve bu hız, mikroskobik buhar kabarcıkları yaratır. Söz konusu kabarcıklar, kekamozlu yüzeye çarparak aniden çöker (implosion) ve patlar. Bu mikro patlamalar sırasında oluşan güçlü şok dalgaları, biyolojik kirleri yüzeyden anında söküp atar.
Yöntemin en büyük avantajı, hiç şüphesiz seçici olmasıdır. Zira kavitasyon; sadece kekamozu hedef alır, buna karşılık hassas boya tabakasına ya da metal yüzeye asla zarar vermez. Ayrıca, kavitasyon işlemi su altında görüşü kapatan bir toz bulutu oluşturmaz; bu sayede dalgıçlar işlerini görerek ve tam bir güvenle yürütür.
Hidrolik Fırçalama ve Robotik Sistemler
Geniş gemi karinalarını hızlıca temizlemek gerektiğinde, hidrolik fırça sistemleri devreye girer. Hidrolik tahrikli sistemler, üzerindeki büyük döner fırçalarla geniş alanları tarar. Fakat bu yöntemde operatör tecrübesi ve fırça seçimi kritiktir. Operatörün tecrübesi ve fırça seçimi çok önemli:
- Yosun: Ekipler, yosun temizliğinde yumuşak naylon ya da polipropilen fırçaları kullanır.
- Kekamoz: Uzmanlar, kekamoz tabakası için sert tel veya karma fırçaları tercih eder.
Son yıllarda; dalgıçsız çalışan ve uzaktan kumanda edilen temizlik robotları yaygınlaşmaktadır. Dalgıçsız çalışan, gövdeye manyetik olarak yapışan ve uzaktan kumanda edilen temizlik robotları da sektörde yaygınlaşmaktadır. Bu robotlar, atıkları vakumlayıp filtre eden sistemlere sahiptir. Temizlik sırasında çıkan atıkları vakumlayarak filtre eden sistemlere sahiptir bu da çevresel uyumluluk açısından büyük bir avantajdır.
Su Altı Kekamoz Temizliği: Pervane Parlatma
Bir geminin su altındaki en stratejik ve önemli parçası, hiç şüphesiz pervanesidir. Ne var ki, pervane üzerindeki en ufak bir pürüzlülük veya kekamoz birikimi; motorun ürettiği gücün suya verimli aktarılmasını doğrudan engeller. Daha da tehlikeli olanı, pervane yüzeyindeki bu kirlilik; “kavitasyon” (aşınma) riskini ciddi oranda artırır. Zira, artan kavitasyon riski; pervanede istenmeyen ses ve titreşime yol açtığı gibi, aynı zamanda geri dönüşü olmayan metal erozyonuna da neden olur.
Bu olumsuzlukları gidermek adına, su altı kekamoz temizliği hizmetinde pervane parlatma işlemi hayati önem taşır. Özellikle belirtmek gerekir ki, bu işlem sadece kaba bir temizlikle sınırlı kalmaz; aksine yüzeyi mikron seviyesinde pürüzsüz hâle getirir. Uygulama esnasında dalgıçlar, çok ince zımpara diskleriyle pervane kanatlarını titizlikle parlatır. Sonuç olarak, yapılan bu hassas parlatma işlemi; yakıt verimliliğini anında %3 ile %5 oranında yükselterek gemi ekonomisine büyük katkı sağlar.
Deniz Sandıkları ve Izgara Temizliği
Gemilerin soğutma ve balast sistemleri, deniz sandığı (sea chest) adı verilen açıklıklardan su alır. Motor soğutma suyu, yangın suyu ve balast suyu sistemleri deniz sandığı adı verilen ızgaralı açıklıklardan su alır. Deniz sandıkları, akıntının az olduğu kuytu bölgelerdir. Izgaralı açıklıklar akıntının az olduğu kuytu yerlerdir yani midye ve kekamozların en sevdiği noktalardır. Izgaralar tıkanırsa, geminin motor soğutma suyu yetersiz kalır. Izgaralar tıkanırsa, geminin motor soğutma suyu ve yangın söndürme suyu yetersiz kalabilir. Kekamoz oluşumu, balast suyu akışını bozar, motoru ısıtır ve hatta gemiyi durdurur.
Temizlik sırasında dalgıçlar, ızgaraları açarak iç kısımları temizler. Dalgıçlar, genellikle yüksek basınçlı su jetleriyle temizlik yapar. Temizlik sırasında ayrıca korozyon kontrolü de yapılmaktadır.
Su Altı Kekamoz Temizliği: Çevresel Faktörler ve Kirlenme Hızı
Kekamoz oluşum hızı, coğrafi konuma ve çevresel şartlara göre değişir. Geminin ya da yapının bulunduğu coğrafi konuma ve çevresel şartlara göre çok değişir. Kirlenme hızı; coğrafi konum, su sıcaklığı ve geminin operasyonel profiline göre değişkenlik gösterir. Planlama yapılırken şu faktörler göz önünde tutulmalıdır: Kekamoz oluşum hızı, geminin konumu, yapının konumu, coğrafi konum ve çevresel şartlar göz önünde tutulmalı:
- Su Sıcaklığı: Sıcak sular, biyolojik aktivitenin en yoğun olduğu bölgelerdir. Tropikal bölgeler en yoğun biyolojik aktivitenin olduğu yerler. Sıcak sularda kirlenme hızı, soğuk denizlere göre çok daha fazladır. Soğuk denizlere göre kirlenme hızı iki ya da üç kat daha fazla.
- Tuzluluk Oranı: Bazı türler acı sularda, bazıları ise yüksek tuzlulukta daha hızlı ürer.
- Güneş Işığı: Işığın ulaştığı ilk 10-20 metrelik derinlik, “fotik zon” olarak adlandırılmaktadır. Fotik zon içerisinde yosunlar yoğun şekilde büyür. Derinlerde ise sert kabuklu hayvanlar baskın hale gelir.
- Akıntı ve Besin: Akıntının bol olduğu sular, besin taşıdığı için büyümeyi hızlandırır. Besin açısından zengin sular özellikle midye ve istiridye kolonilerinin büyümesini hızlandırır.
Su Altı Kekamoz Temizliği: Yeşil Denizcilik ve Karbon Ayak İzi
Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO); küresel çapta gemilerin karbon emisyonlarını düşürmek amacıyla, CII ve EEXI gibi son derece katı kurallar getirmiştir. Bu yeni düzenleme ile birlikte, gemiler artık A’dan E’ye kadar uzanan bir skala üzerinden derecelendirilmektedir. Öyle ki, bu değerlendirmede kötü not alan gemilerin ticari hayatı doğrudan tehlikeye girmektedir.
İşte bu noktada, su altı kekamoz temizliği devreye girer; zira bu işlem, bir geminin CII notunu yükseltmek için bilinen en hızlı ve en etkili yoldur. Çünkü, temiz bir karina demek; daha az yakıtla çok daha fazla yol kat etmek demektir. Bu nedenle armatörler, temizliği artık sadece sıradan bir bakım işi olarak değil; aksine geminin değerini koruyan stratejik bir yatırım olarak görmektedir. Sonuç olarak, yapılan düzenli temizlik; gemi emisyonlarını yasal sınırlar içinde tutan en kritik faktördür.
Su Altı Kekamoz Temizliği: İstilacı Türler ve Biyolojik Güvenlik
Biyolojik güvenlik, günümüzde denizcilikte tartışmasız en önemli meselelerden biridir. Bu bağlamda, su altı kekamoz temizliği; sadece bir bakım işlemi değil, aynı zamanda kritik bir biyolojik güvenlik meselesidir. Zira, zararlı organizmalar gemi karinalarına yapışır; böylece gemiyle birlikte binlerce mil yol alarak kolayca yeni ekosistemlere taşınır. Ne yazık ki, istilacı sucul türler; ulaştıkları bu yeni ortamlarda doğal düşman bulamazlar. Doğal bir fren mekanizması olmadığı için, bu türler hızla çoğalarak yerel ekosistemi adeta yok eder.
İşte bu ciddi tehdide karşı, Avustralya ve Yeni Zelanda gibi ülkeler; tavizsiz ve katı kurallar uygular. Benzer şekilde ABD gibi ülkeler de; limanlarına giren gemilerden “Temiz Karina Sertifikası” veya “Biyolojik Kirlilik Yönetim Planı”nı mutlaka talep eder. Daha da ileri gidilerek, bazı limanlar; temizlik sırasında çıkan biyolojik atıkların denize dökülmesini kesin olarak yasaklar ve atıkların kaynağında vakumlanıp filtrelenmesini şart koşar. Bu zorunluluğu karşılamak adına limanlarda; “Capture” (yakalama) özellikli kapalı devre temizlik sistemleri aktif olarak kullanılır. Sayesinde, bu sistemler atıkları filtreleyerek denize sızıntıyı tamamen önler. Sonuç olarak, atıklar kaynağında vakumlanıp filtrelendiği için, deniz kirliliği de etkin bir şekilde engellenmiş olur.
Su Altı Kekamoz Temizliği: Operasyonel Planlama ve Raporlama
Su altı kekamoz temizliği, basit bir operasyon değildir. Bu operasyon, sadece fiziksel temizlikten ibaret olmayıp kapsamlı bir planlama gerektirir. Su altı kekamoz temizliği operasyonu öncesinde detaylı planlama gerekir. Planlama sonrası ekip dalarak temizlik işlemini gerçekleştirir. Son olarak, operasyon sonrası titiz bir süreç yönetimi gerekir. Operasyon süreci, oldukça dikkatli ve düzenli yürütülmelidir.
- Ön Sörvey: Dalgıçlar, geminin veya yapının kirlilik durumunu fotoğraflayarak raporlar.
- Yöntem Belirleme: Uzman ekipler, boyanın durumunu ve kirlilik türünü analiz eder. Analiz sonucuna göre fırça veya kavitasyon gibi en uygun temizlik yöntemini seçer.
- Operasyon: Uzman dalgıçlar, temizlik işlemini iş güvenliği kurallarına uygun olarak gerçekleştirir.
- Son Kontrol: Temizlik sonrası ekipler yüzeyi kontrol eder. Pervane parlaklığını ve boyanın durumunu kaydeder.
- Raporlama: Müşteriye sunulan detaylı raporlar ve video kayıtları, işin kalitesini belgeler.
Su altı kekamoz temizliği, endüstrinin önemli bir hizmetidir. Bu hizmet, milyarlarca dolarlık gemilerin daha verimli çalışmasını sağlar. Yakıt tasarrufu sağlayarak karbon emisyonlarını azaltır. Ayrıca su altı yapılarının ömrünü uzatır. Biyolojik kirlenmeyle mücadele bir sanattır. Bu süreç; doğayla bir savaş değil, sürdürülebilirliği sağlama sanatıdır. Temiz bir karina, denizcilikte mükemmeliyetin simgesidir. Parlak bir pervane de aynı öneme sahiptir.
Youtube videolarımızı izlemek için buraya tıklayabilirsiniz.
Daha fazla bilgi almak ve bizimle iletişim kurmak için buraya tıklayabilirsiniz.
