Kolon güçlendirme, binanın yükünü taşıyan kolonların dayanımını ve depremde kırılmadan şekil değiştirebilme yeteneğini (süneklik) artıran mühendislik uygulamasıdır. Kolon; karbon fiber (FRP) sargıyla, betonarme mantoyla ya da çelik korseyle güçlendirilir. Hangisinin seçileceğini kolonun eksiği, binanın kullanımı ve yönetmeliğe göre yapılan analiz belirler.
FRP lifli polimer demektir; karbon lifli olanına karbon fiber (CFRP) denir. Kolon güçlendirme, binanın bütününe bakan güçlendirme projesinin bir parçasıdır → Bina güçlendirme
Bir kolon, üç yöntem: adım adım güçlendirme
Karbon fiber sargı: dört adım
Sıva sökülür, beton taşlanır; köşeler en az 3 cm yarıçapla yuvarlatılır.
Temizlenen yüzeye epoksi (iki bileşenli reçine) sürülür.
Epoksiye doyurulmuş karbon lif kumaş kolonu tamamen sarar; uçlar en az 20 cm bindirilir.
Reçine, ürüne ve sıcaklığa göre birkaç günde tam sertleşir; gerekirse yangın yalıtımı yapılır.
Betonarme manto: dört adım
Sıva sökülür, eski beton yüzeyi pürüzlendirilir.
Yeni boyuna demir ve etriye konur; kesit büyütmede demirler döşeme delinerek katlar boyunca sürdürülür.
Kolonun çevresine kalıp kurulur, beton dökülür.
Sargı amaçlı mantoda kolon her yüzde en az 10 cm kalınlaşır: 40 cm'lik kolon en az 60 cm olur.
Çelik korse: dört adım
Sıva sökülür, köşeler düzeltilir.
Dört köşeye köşebent (L profil) konur; beton ile arasında boşluk kalmaz.
Köşebentler yatay lamalarla (yassı çelik şerit) birbirine kaynaklanır.
Çelik, pasa ve yangına karşı kaplanır.
Uygulamanın ayrıntısı → Kolon güçlendirme nasıl yapılır?
Kısaca: ne kadar sürer, ne tutar, taşınmak gerekir mi?
Ne kadar sürer?
Karbon fiberde kısa, mantoda uzun. Karbon fiberde beton dökülmez; yaygın bir epoksinin föyüne göre reçine sıcaklığa bağlı olarak 2–7 günde tam sertleşir; (Kaynak 17: Sika, 2014 · s. 5) kesin süre iş programında yazılır.
Ne tutar?
İnceleme ve projeden sonra netleşir. Fiyatı kolon sayısı, yöntem ve kolona ulaşmak için yapılacak söküm belirler.
Taşınmak gerekir mi?
Yönteme bağlı. Karbon fiberde yalnız kolonun çevresinde çalışılır; epoksi kokusu için havalandırma gerekir, bazı durumlarda kullanıcılar kısa süre yer değiştirebilir. (Kaynak 9: FEMA, 2006) Mantoda çalışılan bölüm iş süresince kullanılamaz.
Kim karar verir?
Apartmanda bütün kat maliklerinin beşte dördü, yazılı olarak. İşletmede yönetim ya da ortaklar; şartlar aşağıda.
Neyle başlanır?
Yerinde inceleme ve testlerle. Demir taraması ve gerektiğinde karot (betondan alınan silindir numune) betonun ve demirin gerçek durumunu gösterir; neden yetersiz olduğunu analiz ortaya koyar.
Kurula ne veririm?
Tek sayfalık özeti. Kat malikleri ya da yönetim kurulu için → PDF olarak indirin
Kolon güçlendirme ne zaman gerekir?
Kolon, taşıması gereken yükü güvenle taşıyamayacağı ya da depremde aniden kırılabileceği anlaşıldığında güçlendirilir. Aşağıdaki durumlardan biri binanızda varsa bir mühendise inceletmenin zamanı gelmiştir.
Kolonu zayıflatan yedi durum
Seyrek ya da kusurlu etriye
Etriye, boyuna demirleri fıçı çemberi gibi saran halka demirdir. 2023 depremlerinde göçen binalarda seyrek etriye ve 135° yerine 90° kıvrılmış kancalar görüldü. (Kaynak 3,4: TMMOB İnşaat Mühendisleri Odası, 2023; Atar ve ark., 2024)
Düşük beton dayanımı
1980’ler, 90’lar ve 2000’lerin başında yapılan binalarda betonun proje sınıfının altında kalması yaygındı. (Kaynak 3: TMMOB İnşaat Mühendisleri Odası, 2023) Dayanımı yerinde testler, gerektiğinde karot testi belirler.
Kesilmiş ya da delinmiş kolon
Vitrin, asansör ya da tesisat için kolona yapılan müdahale taşıma gücünü düşürür; yasal sorumluluk da doğurabilir.
Kısa kolon
Bant pencere hizasında serbest kalan kısa bölüm çapraz yarılabilir. 2023’te ağır hasarlı binalarda böyle kolonlar devre dışı kaldı. (Kaynak 3: TMMOB İnşaat Mühendisleri Odası, 2023)
Paslanmış donatı
Pas lekesi, kabarma ya da dökülen beton, içerideki demirin paslandığını gösterebilir.
Yeni yük
Ağır makine, raf, arşiv ya da konuttan işyerine dönüşüm: yük ve kullanım değişince hesap yeniden yapılır.
Deprem hasarı
Kolonda eğik çatlak ya da kabuk atma. Hasarlı binanın güvenliği yönetmeliğin mevcut bina yöntemleriyle belirlenemez; hasarlı elemanların hesaba nasıl katılacağına mühendis karar verir. (Kaynak 1: TBDY 2018 · 15.1.6–15.1.7) Çatlağın onarımı → Kolon çatlağı tamiri
Emin değil misiniz?
Belirtiyi anlatın, bir mühendis yerinde baksın.
Ön görüşme isteyin
Kesin tespit mühendis işidir: aynı görünen bir çatlak bir kolonda yüzeysel, ötekinde tehlikeli olabilir → Deprem performans analizi · Taşıyıcı sistemde sorun belirtileri
Ayrıntı isteyen okurlarımız içinYalnız kolonları güçlendirmek yeter mi?
Her zaman değil. Yönetmelik kolon ve kiriş gibi tek tek elemanları güçlendirmeyi eleman güçlendirmesi, perde (yatay yükü taşıyan betonarme duvar) ekleyerek bütün binayı güçlendirmeyi sistem güçlendirmesi diye ayırır. (Kaynak 1: TBDY 2018 · 15.9.3) Analiz bazen sorunun tek tek kolonlarda değil, perde eksikliğinde olduğunu gösterir.
Dört katlı bir okul binasının bilgisayar modelinde okullardan istenen iki hedef sınandı: en büyük depremde kontrollü hasar, sık depremde sınırlı hasar. 10 cm kolon mantosu ikisini de, 15 cm manto ikincisini sağlayamadı; perde eklemek ikisini de sağladı. (Kaynak 6: Sail ve Derdiman, 2026) Konut ve işyerinde hedef farklıdır (50 yılda aşılma olasılığı %10 olan depremde kontrollü hasar); tek bir sayısal model olduğu için bu yalnız bir işarettir → Kiriş güçlendirme · Döşeme güçlendirme
Apartman, dükkân ve fabrikada kolon güçlendirme
Her binanın önceliği farklıdır: apartmanda sakinler evinde kalmak, dükkân sahibi vitrinini korumak, fabrika üretimin durmamasını ister. Önceliğinizi biliyoruz; yöntemi ve iş planını ona göre kuruyoruz.
| Bina | Sizin önceliğiniz | Nasıl çözüyoruz | Ayrıca dikkat ettiğimiz |
|---|---|---|---|
| Apartman ve sitesakinler binada oturuyor | Kimse taşınmadan iş bitsin, kat malikleri ikna olsun. | Uygunsa karbon fiber sargı: daire içinde yalnız kolonun çevresinde çalışılır, kolon neredeyse kalınlaşmaz. Kat malikleri için tek sayfalık özet veririz. | Kolona ulaşmak için kaplama ya da tesisat sökülür, iş bitince geri yapılır. Bodrum ve zemin katta manto gerekebilir. Epoksi için havalandırma gerekir; bazı durumlarda kısa süreli yer değiştirme gerekebilir. |
| Dükkân ve mağazazemin katta vitrin, satış alanı | Dükkân kısa süre kapansın, vitrin ve satış alanı korunsun. | Karbon fiber ya da çelik korse: ikisi de az yer kaplar, beton dökümü yoktur. Kapalı kalınacak günler iş programında baştan yazılır. | Vitrin için kesilmiş kolonda yalnız sargı yetmeyebilir; kaybedilen kesit manto ya da çelikle geri kazanılır. |
| Fabrika, depo ve tesisüretim sürüyor | Üretim durmasın, yeni makine ya da raf yükü güvenle taşınsın, sonuç belgelensin. | Yük artışında betonarme manto ya da çelik, süneklik eksiğinde karbon fiber. Alan bölümlere ayrılır, beton işleri mümkünse duruş günlerine denk getirilir. | Yeni makine en çok döşemeye ve kirişlere yük bindirir; onlar da kontrol edilir. Isı, nem ve yangın riski olan yerde koruma projeye girer → Fabrika güçlendirme |
| Tarihi ya da korunan yapıgörünüm korunmalı | Özgün görünüm korunsun, koruma kurulu onaylasın. | Özgün dokuya en az müdahale eden, mümkünse geri alınabilir çözümler: çimento esaslı kompozit (FRCM) ya da uygunsa karbon fiber sargı. Tescilli yapılar koruma mevzuatına göre değerlendirilir. | Malzeme koruma ilkelerine göre seçilir → Tarihi eser güçlendirme |
| Depremden sonra hasarlı kolonçatlak, kabuk atma | Binanın kullanılıp kullanılamayacağını hızla öğrenmek. | Önce hasar tespiti ve onarım (çatlak enjeksiyonu, beton tamiri), sonra güçlendirme. | Sargı betonu örter; onarım sargıdan önce yapılır → Orta hasarlı bina güçlendirme |
Kullanılan binada kolon güçlendirme
Sahadan
- Çalışma alanı
Karbon fiberde yalnız kolonun çevresinde çalışılır; bina kullanılmaya devam edebilir.
- Hazırlık
Kolona ulaşmak için çevresindeki kaplama, duvar ya da tesisat sökülür; iş bitince geri yapılır.
- Toz ve koku
Taşlama tozu ve epoksi kokusu için toz perdesi ve havalandırma kurulur.
- Planlama
Alan bölümlere ayrılır; iş bölüm bölüm ilerler, beton işleri duruş günlerine denk getirilir.
Hangi yöntem: karbon fiber, manto ya da çelik korse?
Kolonun eksiği hangisiyse yöntem ona göre seçilir. Karbon fiber ve çelik korse kolonu neredeyse kalınlaştırmadan sarar; kolonun çapraz yarılmasını ve ezilmesini önler, kırılmadan esnemesini artırır. Betonarme manto kolonu kalınlaştırır; demirleri katlar boyunca sürdürülürse kolonun bükülmeye dayanımı da artar. (Kaynak 1: TBDY 2018 · 15.10)
| Yöntem | Ne kazandırır? | Kolon ne kadar büyür? | Çalışma sırasında | Ne zaman seçilir, sınırı ne? |
|---|---|---|---|---|
| Karbon fiber (FRP) sargı | Kolonu sarar: çapraz yarılmayı ve ezilmeyi önler, kırılmadan esnemesini artırır. Bükülmeye dayanımını artırmaz. | Neredeyse hiç. Yangın yalıtımı gerekirse onun kalınlığı eklenir | Yalnız kolonun çevresinde; beton dökülmez. Havalandırma gerekir | Yer kaybı istenmeyen yerler. Kolon çok zayıfsa, beton bozuksa, ortam çok sıcaksa ya da kesit çok uzunsa tek başına yetmez |
| Betonarme manto | Kolonun taşıyabileceği yük artar; demirler döşemeden geçirilirse bükülmeye dayanımı da | Sargı amaçlı mantoda her yüzde en az 10 cm (40 cm'lik kolon en az 60 cm); kesit büyütmede kalınlığı proje belirler | Kalıp ve beton; çalışılan bölüm kullanılamaz. Döşeme delinecekse alt ve üst katta da çalışılır | Yük artışı, çok zayıf kolon. Alan kaybı ve ağırlık getirir; bina yeniden hesaplanır |
| Çelik korse | Sargı gibi: çapraz yarılmayı ve ezilmeyi önler; köşebentler döşemeden döşemeye sürekliyse ve döşemeye basınç aktarımı hesapla gösterilirse bükülmeye de katkı | Az: köşebent ve kaplama kadar | Kaynak ve sıva işi; beton dökümü yok | Az yer kaplaması, beton dökülmemesi istenen yerler. Pas ve yangın koruması şart |
Uygulama adımlarının ayrıntısı → Kolon güçlendirme nasıl yapılır? · malzemeler → FRP nedir? · Karbon fiber mi çelik mi? · FRCM ile güçlendirme
Ayrıntı isteyen okurlarımız içinSargı nasıl çalışır, deneyler ne gösteriyor?
Basınç altındaki beton kısalırken yanlara şişer. Dıştan sarılan karbon fiber bu şişmeyi sınırlar; beton üç yönden sıkışır, tek başına taşıyabileceğinden fazla yük taşır ve kırılmadan önce daha çok kısalır. Sıkıca bağlanmış bir torba kum gibi düşünün: torba gevşekse kum dağılır, sıkıysa üzerine basılabilir.
- ODTÜ’de zayıf betonlu, etriyesi yetersiz kolonlar sargısız %1,8–3,3 ötelemeye (kat yüksekliğine göre yana kayma) dayandı; bir ya da iki kat karbon fiberle sarılanlar %3,6–6,3’e dayandı. (Kaynak 2: Özcan ve ark., 2010) Kazanç esas olarak süneklikte; sargının eğilme dayanımına katkısı küçüktür. (Kaynak 9: FEMA, 2006)
- Sargı dairesel kesitte en etkilidir. Uzun kenarı kısa kenarının 2,5 katını aşan kolonda yönetmelik sargının basınç ve süneklik katkısını hesaba katmaz. (Kaynak 1: TBDY 2018 · Ek 15B.2)
- Köşeler en az 30 mm yarıçapla yuvarlatılır; sargının uçları en az 200 mm üst üste biner. (Kaynak 1: TBDY 2018 · 15.10.1.3)
- Kesit oranı 2’yi aşan ya da demiri düz (nervürsüz) olan kolonda, boyuna demirlerin eklendiği bölgedeki zayıflık karbon fiberle giderilemez. (Kaynak 1: TBDY 2018 · Ek 15B.4)
- Sargı amaçlı manto en az 100 mm kalınlıktadır ve iki döşeme arasında kalır; hesapta dayanımı 0,9 ile azaltılır. (Kaynak 1: TBDY 2018 · 15.10.1.1) Laboratuvarda mantolanan kolonların dayanımı ve rijitliği, eski yönetmelikle tasarlanmış kolonun üç katına kadar çıktı. (Kaynak 12: Júlio ve ark., 2003)
- Çelik korsede köşebentler yatay lamalarla kaynaklanır; köşebentle beton arasında boşluk kalmaz. (Kaynak 1: TBDY 2018 · 15.10.1.2) Gerçek ölçekli deneylerde bu çelik kafes taşıma gücünü ve sünekliği artırdı. (Kaynak 13: Garzón-Roca ve ark., 2011)
Ayrıntı isteyen okurlarımız içinHangi durumda hangi yöntem tek başına yetmez?
| Yöntem | Uygun değil ya da tek başına yetmez | Ne yapılır |
|---|---|---|
| Karbon fiber | Mevcut kolon çok zayıfsa: sargı devre dışı kalınca yükü taşıyamıyorsa (Kaynak 8: ACI Committee 440, 2017) · donatı paslanıp beton bozulmuşsa · ortam çok sıcaksa (Kaynak 17: Sika, 2014 · TR föyü, 2020) · kesit çok uzunsa (uzun kenar kısa kenarın 2,5 katını aşıyorsa) (Kaynak 1: TBDY 2018 · Ek 15B.2) · demir düzse ya da kesit oranı 2’yi aşıyorsa ek yeri zayıflığı sargıyla giderilemez; kesme ve süneklik katkısı yine hesaba katılır (Kaynak 1: TBDY 2018 · Ek 15B.4) | Önce onarım; gerekirse manto ya da çelikle birlikte |
| Karbon fiber ve yangın | Korumasız sargı yangında hesapta yok sayılır (Kaynak 8: ACI Committee 440, 2017) | Yangın yalıtımı baştan projeye girer (Kaynak 14: Kodur ve ark., 2006) |
| Betonarme manto | Kolon her yüzde en az 10 cm büyür; (Kaynak 1: TBDY 2018 · 15.10.1.1) kalıp, beton ve kür süre ister, binaya ağırlık ekler (Kaynak 11: Raza ve ark., 2019) | Alan kaybı ve iş planı baştan konuşulur |
| Çelik korse | Pas ve yangına karşı korunmalıdır; kaynak işçiliği ister (Kaynak 11: Raza ve ark., 2019) | Pas önleyici kaplama ve yangın koruması |
Özetle: Hiçbir yöntem her kolona uymaz. Tek bir yöntemi “her duruma uygun” diye öneren teklife temkinli yaklaşın.
Kolonunuz için hangi yöntem? Fotoğrafını gönderin.
Kolonun ve çevresinin fotoğrafını, binanın yaşını ve nasıl kullanıldığını WhatsApp'tan gönderin; hangi incelemeyle başlanacağını birlikte netleştirelim.
ya da hemen arayın: 0532 517 57 48
Beşoğlu ile kolon güçlendirme süreci
1997’den beri yapısal güçlendirme alanında çalışıyoruz. İşi yerinde incelemeyle başlatıyor, TBDY 2018’e göre projelendiriyor ve uygulamayı kendi ekibimizle yapıyoruz.
Ön görüşme
Binanın yaşı, kullanımı, gözlenen sorunlar ve varsa eski raporlar üzerinden hangi incelemeyle başlanacağını netleştiririz.
Yerinde inceleme ve testler
Ölçüm ve demir tarama; gerektiğinde karot ve ek testler.
Analiz ve proje
TBDY 2018'e göre analiz ve kolon kolon yöntem seçimi; fabrikalarda yeni yüklerin hesabı.
Akademik inceleme
Projeyi firma uygulaması olarak üniversitelerdeki akademisyenlere inceletiriz; bu inceleme resmî onayın yerine geçmez.
Ruhsat
Güçlendirme ruhsatı için belgeler hazırlanır, proje ilgili idareye onaylatılır.
Uygulama
Kendi ekibimizle; gerektiğinde bölümlere ayrılarak, bina kullanılırken.
Kontrol ve teslim
Köşe, sargı katı ve bindirme kontrolleri, testler; fotoğraflı tutanaklar ve teslim dosyası.
Karbon fiber güçlendirme referanslarımızdan
Konuttan fabrikaya, hastaneden alışveriş merkezine
-
Kırlangıç Yağ FabrikasıSanayi · Ayvalık, Balıkesir
-
Mustafa Nevzat İlaç FabrikasıSanayi · 2017
-
Van Ziraat BankasıBanka · Van
-
Ankara Memorial HastanesiSağlık · Ankara
-
DSİ Ankara Merkez BinasıKamu · Ankara
-
Bodrum Amerikan HastanesiSağlık · Muğla
-
Namık Kemal Üniversitesi Yemekhane BinasıEğitim · Tekirdağ
-
MAR-TUR Sünger Koltuk FabrikasıSanayi · 2015
-
Daca GayrimenkulKonut · Sancaktepe, İstanbul
-
Viaport VeneziaTicari yapı · İstanbul
Diğerlerinden: Aydın Söke Plaza, Vita Home Fabrikası (Tuzla), Forsa Kağıt Fabrikası, Honda Ayışığı, Karadeniz Teknik Üniversitesi, Akdeniz Üniversitesi.Tüm referanslar
Güçlendirilmiş kolon depremde işe yarıyor mu?
Evet; doğru projelendirilip doğru uygulandığında işe yarıyor. Laboratuvarda sargının ve mantonun kolonun dayanımını ve sünekliğini artırdığı defalarca ölçüldü. Sahadan gelen kanıt az ve nitel ama aynı yönde: Japonya’da son depremlerde ağır hasar gören binaların pek azı önceden güçlendirilmişti (güçlendirme türü ayrılmadan). (Kaynak 16: Okada, 2021)
Laboratuvardan ve sahadan dört bulgu
-
Ankara, ODTÜLaboratuvar deneyi, 2010Karbon fiber sargı
Zayıf betonlu, etriyesi yetersiz kolonlar
Türkiye'deki eski binalara benzetilen 13 kolon ileri geri yatay yükle denendi: karbon fiberle sarılanlar kırılmadan önce yana çok daha fazla eğilebildi.
Sargısız%1,8–3,3
1–2 kat karbon fiber%3,6–6,3
Ölçülen: kolonun dayanımı belirgin düşmeden yana ne kadar eğilebildiği (kat yüksekliğine oranı).
Özcan, Binici, Özcebe, İMO Teknik Dergi, 2010
-
MadridGerçek ölçekli deney, 2020Karbon fiber sargı
Eski binalardaki gibi düşük dayanımlı beton
2,40 m boyunda kolonlar düşey yükle kırıldı: köşeleri yuvarlatılıp 2–3 kat sarılan kolonlarda beton dayanımı %35–80 arttı.
Beton dayanımında artış%35–80
Yalnız 3 sargılı numune ve düşey yük; artış kesit biçimine, sargı katı sayısına ve köşe yarıçapına göre değişti. Ölçülen, kolonun deprem kapasitesi değil, beton dayanımı.
Martínez ve ark. (Eduardo Torroja Enstitüsü), Infrastructures, 2020
-
Laboratuvar deneyleriDerleme, 2003Betonarme manto
Hasarsız ve hasarlı kolonun mantolanması
Mantolanan eski kolonların dayanımı ve rijitliği belirgin arttı; depremde hasar görmüş kolonda onarım aynı sonucu vermedi.
- Sağlam kolon mantolanınca: dayanım ve sertlik3 katına kadar
- Hasarlı kolon onarılıp mantolanınca: dayanım (hasarsız mantolanana göre)≈ üçte iki
- Aynı kolonun sertliği (hasarsız mantolanana göre)≈ yarı
Júlio, Branco, Silva, Progress in Structural Engineering and Materials, 2003; FEMA 547
-
SahadanKaliforniya 1994 · Japonya 2004–2016 · Türkiye 2023Güçlendirilmiş yapılar
Gerçek depremlerde gözlem
Kaliforniya'da sargılı köprü kolonları 1994 depreminde birkaç göçmeyi önledi; Japonya'da ağır hasar gören binaların pek azı önceden güçlendirilmişti; Türkiye'de 2023'te yetkin mühendislerce tasarlanan ya da güçlendirilen binalar ayakta kaldı.
Nitel bulgular; kolon güçlendirmesine özgü değil, bina sayısı verilmiyor. Japonya'daki yazar sayısal verinin az olduğunu belirtiyor; Kaliforniya bulgusu köprüler içindir.
FHWA, 2006 · Okada, Proc. Japan Academy, 2021 · Yenidoğan, Turkish Journal of Civil Engineering, 2024
Özetle: Güçlendirme deprem riskini sıfırlamaz; kolonun ani kırılma olasılığını azaltır. Sonucu malzemeden çok hesabın ve işçiliğin doğruluğu belirler. “Kolonu %200 güçlendirir” gibi tek bir rakam vaadi, deney sonuçlarıyla örtüşmez.
Ayrıntı isteyen okurlarımız içinKarbon fiber kolonu yüzde kaç güçlendirir?
Tek bir cevabı yoktur. Deneylerdeki yüzdeler beton dayanımı ya da öteleme içindir, kolonun deprem kapasitesi için değil; numunenin boyutuna, betona ve sargı katı sayısına göre çok değişir. (Kaynak 7: Ustabaş ve ark., 2020) Ayrıca deneylerin çok büyük kısmı tek yönlü yükle yapıldı: bir derlemeye göre son yirmi yılda 533 numune tek yönde, yalnız 12 numune iki yönde yüklendi. Yazarların kendi deneyinde iki yönlü yüklemede kolonun göçme ötelemesi yaklaşık yarıya düştü. (Kaynak 11: Raza ve ark., 2019) Bu yüzden laboratuvar sonuçları gerçek depreme birebir taşınmaz; hesap tutucu yapılır.
İşin doğru yapıldığını nasıl anlarsınız?
Kalite, iş bittikten sonra gözle değil, her adımda ölçülerek anlaşılır. Teklif alırken bu listeyi yanınızda tutun; her maddenin nasıl belgeleneceğini sorun.
Teklif alırken sorun: beş kontrol
Uygulamadan önce
- Pas ve bozuk beton önce onarılır. Karbon fiber, devam eden paslanmayı durdurmaz. (Kaynak 8: ACI Committee 440, 2017)
Uygulama sırasında
- Birlikte test edilmiş sistem: lif ve reçine aynı sistemden olur, ürünler karıştırılmaz. (Kaynak 8: ACI Committee 440, 2017)
- Köşeler en az 30 mm yuvarlatılır, sargının uçları en az 200 mm bindirilir; uygulanan sargı katı sayısı tutanağa geçer. (Kaynak 1: TBDY 2018 · 15.10.1.3)
Teslimde
- Çekme (pull-off) deneyi yapışmaya dayanan işlerde yüzeyin dayanımını ölçer → Pull-off testi
- Teslim dosyası: proje ve onayı, sistem belgeleri, test sonuçları, fotoğraflı tutanaklar ve bir muayene planı.
Ayrıntı isteyen okurlarımız içinSayısal sınırlar: TBDY 2018 incelemesi ve ACI 440.2R
Sınırlı inceleme yalnız konut, işyeri, otel ve bina türü sanayi yapılarında yapılabilir: her kattan en az üç karot alınır; perde ve kolonların en az %5’inde (her katta en az birinde) beton örtüsü sıyrılır, sıyrılmayanların %20’si cihazla taranır. Okul, hastane, alışveriş merkezi, sinema ve ibadethane gibi binalarda kapsamlı inceleme gerekir: zemin kattan en az üç, diğer katlardan en az iki, binadan en az dokuz ve her 400 m²’den bir karot alınır. (Kaynak 1: TBDY 2018 · 15.2.2, 15.2.4, 15.2.5)
ACI 440.2R, ABD’de dışa yapıştırılan FRP için yaygın kullanılan kılavuzdur; Türkiye’de bağlayıcı olan TBDY 2018’dir. Aşağıdaki değerler 2017 sürümündendir (Kasım 2023’te yeni sürüm yayımlandı). (Kaynak 8: ACI Committee 440, 2017)
- FRP herhangi bir nedenle devre dışı kalabilir. Elemanın o zaman da göçmemesi için güçlendirilmemiş kolon yeni yüklerin bir kısmını kendi başına taşıyabilmelidir: (φRn)mevcut ≥ (1,1 SDL + 0,75 SLL)yeni; depo ve arşiv gibi uzun süreli yükte 1,0 SLL alınır. (Kaynak 8: ACI Committee 440, 2017 · §9.2)
- Yapışmaya dayanan uygulamalarda yüzey çekme dayanımı en az 1,4 MPa olmalı; beton basınç dayanımı 17 MPa’nın altındaysa bu tür FRP kullanılmaz. Kolonu yalnız sargı amacıyla tam saran uygulama bu iki sınıra tabi değildir; kesme güçlendirmesi ise ACI’de yapışmaya dayalı sayılır. Hangi kuralın uygulanacağı projede yazılır. (Kaynak 8,9: ACI Committee 440, 2017 · §1.2.1.4; FEMA, 2006)
- Epoksinin yumuşamaya başladığı sıcaklık (Tg) ortam sıcaklığında kürlenen sistemlerde tipik olarak 60–82 °C’dir; kuru ortamda kullanım sıcaklığı Tg − 15 °C’yi aşmamalıdır. (Kaynak 8: ACI Committee 440, 2017 · §1.2.1.3) Türkiye’de yaygın bir epoksinin föyünde Tg +58 °C, uygulama aralığı +10 ile +35 °C’dir. (Kaynak 17: Sika, 2014 · TR föyü, 2020)
- Kürlenen FRP su buharı geçirmez; donma–çözülme görülen bölgede suya doygun beton tamamen kapatılmaz. (Kaynak 17: Sika, 2014 · ABD soru-cevap belgesi, 2020)
Onay, ruhsat ve sorumluluk
Kolon güçlendirme ruhsata tabidir; apartmanda bütün kat maliklerinin beşte dördünün yazılı rızası gerekir; (Kaynak 18: Mevzuat · İmar Kanunu md. 21, Kat Mülkiyeti Kanunu md. 19/2) proje ve belgeleri biz hazırlarız. Kimin neyi yapacağı:
| Konu | Sizin yapacağınız | Bizim yaptığımız |
|---|---|---|
| Karar | Bütün kat maliklerinin beşte dördünün yazılı rızası; toplantıya katılanların beşte dördü yetmez (Kaynak 18: Mevzuat · Kat Mülkiyeti Kanunu md. 19/2) | Kurulda ve imza toplarken kullanacağınız tek sayfalık özeti ve proje bilgisini veririz |
| Ruhsat | Belediyeden güçlendirme amaçlı yapı ruhsatı. Başvuruya beşte dört rıza, tapu kaydı, statik proje, müteahhit, şantiye şefi ve yapı denetimi belgeleri eklenir. Bu yol, bina ilk ruhsatındaki mevzuata uygunsa ve başka esaslı tadilat yapılmamışsa geçerlidir (Kaynak 18: Mevzuat · Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği md. 55/17). Yapı kayıt belgeli binada ayrı bir yol vardır (Kaynak 18: Mevzuat · İmar Kanunu geçici md. 21) | Güçlendirme projesini ve başvuru belgelerini hazırlar, onay sürecini takip ederiz |
| Giderler | Aksine anlaşma yoksa her malik arsa payı oranında katılır (Kaynak 18: Mevzuat · Kat Mülkiyeti Kanunu md. 20) | Teklifte maliyeti kalem kalem yazarız |
| Beşte dört rıza sağlanamazsa | Güçlendirmenin zorunlu olduğu mahkemece tespit edilirse, projesine uygun güçlendirme için rıza aranmaz (Kaynak 18: Mevzuat · Kat Mülkiyeti Kanunu md. 19/2). Usulü ve süresi için bir hukukçuya danışın | Gerekirse binanın durumunu gösteren teknik rapor |
| Kolon kesilmişse | Ana yapıya zarar veren değişiklik yapılamaz (Kaynak 18: Mevzuat · Kat Mülkiyeti Kanunu md. 19/2); ruhsatsız imalat mühür ve idari para cezasına konu olabilir (Kaynak 18: Mevzuat · İmar Kanunu md. 32, 42) | Kesilen kolonun güçlendirme projesini hazırlarız |
| Garanti ve kredi | Garantiyi teklifte yazılı isteyin. Riskli alan dışında olup güçlendirilebileceği teknik olarak tespit edilen yapılara, Cumhurbaşkanınca belirlenen usulle güçlendirme kredisi verilebilir; güncel programı ilgili idareye sorun (Kaynak 18: Mevzuat · 6306 sayılı Kanun md. 6/8) | Garanti süresi ve kapsamı teklifte yazılı olarak belirtilir |
Bina 6306 sayılı Kanun’a göre “riskli yapı” olarak tespit edildiyse güçlendirme de mümkündür ama süre sınırı vardır. Yıkım için verilen süre en çok 90 gündür. Bu süre içinde güçlendirmenin teknik olarak mümkün olduğu tespit ettirilmeli, bütün kat maliklerinin beşte dördünün yazılı rızası alınmalı, proje hazırlatılıp ruhsat alınmalıdır. (Kaynak 18: Mevzuat · 6306 Uygulama Yönetmeliği md. 8/3, 8/7) Binanızın hangi yoldan ruhsat alacağını proje aşamasında belediyeyle netleştirin; gerekirse bir hukukçuya danışın.
İşinizi en az aksatan güçlendirme: birlikte planlayalım.
Çalışmanın katlara ya da bölgelere ayrılarak yaşamın, ticaretin ya da üretimin sürmesi için nasıl planlanabileceğini konuşalım.
ya da hemen arayın: 0532 517 57 48
Sık sorulan sorular
Kolon mantolama nedir, kolon ne kadar kalınlaşır?
Mantolama, kolonun çevresine yeni demir ve beton ekleyerek kolonu sarmak ya da kalınlaştırmaktır. Sargı amaçlı mantoda kalınlık en az 100 mm’dir; (Kaynak 1: TBDY 2018 · 15.10.1.1) yani 40 × 40 cm’lik bir kolon en az 60 × 60 cm olur.
Karbon fiber her kolona uygulanabilir mi?
Hayır. Kolon çok zayıfsa, beton bozulmuşsa, ortam çok sıcaksa ya da kesit çok uzunsa tek başına yetmez; uygunluğu yerinde inceleme ve hesap gösterir.
Karbon fiber mi, çelik mi?
Duruma göre; ikisi de kolonu çevreleyerek çalışır. Karbon fiber daha az yer kaplar ve kaynak gerektirmez ama yangın yalıtımı ister; çelik korse pasa ve yangına karşı korunmalıdır → Karbon fiber mi çelik mi?
Dükkândaki kesilmiş kolon güçlendirilebilir mi?
Evet, ama yalnız sargıyla değil, bir mühendislik projesiyle. Kaybedilen kesit gerekirse mantoyla ya da çelikle geri kazanılır; güçlendirme ruhsata tabidir.
Karbon fiber sargı yangında ne olur?
Korumasız karbon fiber yangında dayanımını kaybeder; hesapta yok sayılır. (Kaynak 8: ACI Committee 440, 2017) Yangın riski olan yerlerde sargı yangın yalıtımıyla korunur.
Kolon güçlendirme fiyatı neye göre değişir?
Kolon sayısına, yönteme ve kolona ulaşmak için yapılacak söküme göre. Fiyat inceleme ve projeden sonra verilir → Bina güçlendirme maliyeti
Kolon güçlendirme kararı: tek sayfalık özet
Konu, işin adımları, maliyeti belirleyenler ve bizden istenenler tek sayfada. Toplantıya götürün ya da yönetimle paylaşın.
Kaynakça
- Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018), Bölüm 1.3, 15 ve Ek 15B. Resmî Gazete, 18.03.2018, sayı 30364 (mükerrer). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=24468&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5
- Özcan, O., Binici, B., Özcebe, G. (2010). Yetersiz Betonarme Kolonlar için Lifli Polimer Güçlendirme Tasarım Kurallarının İrdelenmesi. İMO Teknik Dergi, 5219–5239. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/136605
- TMMOB İnşaat Mühendisleri Odası (2023). 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş Pazarcık ve Elbistan Depremleri Ön Değerlendirme Raporu. https://www.tmmob.org.tr/sites/default/files/imo_deprem_raporu_2.pdf
- Atar, M., İnce, O., Taş, Ö.F., Özmen, A., Sayın, E. (2024). 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş Depremleri Sonrasında Betonarme Kolonlarda Enine Donatı Kusurlarının İncelenmesi. Fırat Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 36(1), 221–230. https://doi.org/10.35234/fumbd.1367593
- Yenidoğan, C. (2024). 6 Şubat 2023 Depremleri ve Saha Gözlemlerine Dayalı Bina Hasarları Hakkında Ön Değerlendirme. Turkish Journal of Civil Engineering, 35(5), 75–113. https://doi.org/10.18400/tjce.1335742
- Sail, İ., Derdiman, M.K. (2026). Betonarme Okul Binaları için TBDY-2018 Uyumlu Sismik Güçlendirme Alternatifleri. Uluslararası Sürdürülebilir Mühendislik ve Teknoloji Dergisi, 10(1), 56–68. https://doi.org/10.62301/usmtd.1920381
- Ustabaş, İ., Gürbüz, A., Kurt, Z., Deşik, F. (2020). Betonda CFRP Sargı Uygulamasının Deneysel ve Analitik Olarak Karşılaştırılması. Mühendislik Bilimleri ve Tasarım Dergisi, 8(3), 921–930. https://doi.org/10.21923/jesd.777814
- ACI Committee 440 (2017). Guide for the Design and Construction of Externally Bonded FRP Systems for Strengthening Concrete Structures (ACI 440.2R-17); 2023’te ACI PRC-440.2-23 ile güncellendi. https://www.concrete.org/Portals/0/Files/PDF/Previews/440.2R-17_preview.pdf
- FEMA (2006). Techniques for the Seismic Rehabilitation of Existing Buildings (FEMA 547). https://www.wbdg.org/FFC/DHS/fema547.pdf
- Martínez, S. ve ark. (2020). Strengthening of Low-Strength Concrete Columns with Fibre Reinforced Polymers. Full-Scale Tests. Infrastructures, 5(11), 91. https://doi.org/10.3390/infrastructures5110091
- Raza, S., Khan, M.K.I., Menegon, S.J., Tsang, H.-H., Wilson, J.L. (2019). Strengthening and Repair of Reinforced Concrete Columns by Jacketing: State-of-the-Art Review. Sustainability, 11(11), 3208. https://doi.org/10.3390/su11113208
- Júlio, E.S., Branco, F., Silva, V.D. (2003). Structural rehabilitation of columns with reinforced concrete jacketing. Progress in Structural Engineering and Materials, 5(1), 29–37. https://doi.org/10.1002/pse.140
- Garzón-Roca, J., Ruiz-Pinilla, J., Adam, J.M., Calderón, P.A. (2011). An experimental study on steel-caged RC columns subjected to axial force and bending moment. Engineering Structures, 33(2), 580–590. https://doi.org/10.1016/j.engstruct.2010.11.016
- Kodur, V.K.R., Bisby, L.A., Green, M.F. (2006). Experimental evaluation of the fire behaviour of insulated FRP-strengthened reinforced concrete columns. Fire Safety Journal, 41(7), 547–557. https://doi.org/10.1016/j.firesaf.2006.05.004
- Buckle, I. ve ark. (2006). Seismic Retrofitting Manual for Highway Structures: Part 1 – Bridges (FHWA-HRT-06-032). https://www.fhwa.dot.gov/publications/research/infrastructure/bridge/06032/06032.pdf
- Okada, T. (2021). Development and present status of seismic evaluation and seismic retrofit of existing reinforced concrete buildings in Japan. Proc. Japan Academy, Series B, 97(7), 402–422. https://doi.org/10.2183/pjab.97.021
- Sika (2014). Product Data Sheet – Sikadur-330; Sika Yapı Kimyasalları (2020). Ürün Teknik Bilgi Föyü – Sikadur-330; Sika Corporation USA (2020). Virtual FRP Training School – Questions and Answers. https://tur.sika.com/dam/dms/tr01/4/sikadur_-330.pdf
- 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu, md. 19/2, 20; 3194 sayılı İmar Kanunu, md. 21, 32, 42 ve geçici md. 21; Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği, md. 55/17; 6306 sayılı Kanun, md. 6/8 ve Uygulama Yönetmeliği, md. 8. https://www.mevzuat.gov.tr/
Son güncelleme:
Bu sayfadaki yöntemler ve süreç, saha uygulamalarımız esas alınarak Başmühendisimiz Murat Beşoğlu tarafından hazırlanmış ve onaylanmıştır.
Murat Beşoğlu
İnşaat mühendisi
- Unvan
- Beşoğlu Başmühendisi, inşaat mühendisi
- Eğitim
- İstanbul Teknik Üniversitesi, İnşaat Fakültesi
- Yaklaşım
Önce zemin etüdü, sonra plan, ardından uygulama.
Kolon kararını tahmine değil, ölçüme dayandırın.
1997'den beri yerinde inceleme ve testler, TBDY 2018'e göre analiz ve kendi uygulama ekibimiz; projelerimizi ayrıca akademisyenlere inceletiyoruz.
ya da hemen arayın: 0532 517 57 48