Dünya ekonomisi, enerji güvenliği ve iletişim; büyük oranda deniz ve okyanuslara bağlıdır. İnsanlar, denizlerin altında devasa bir endüstriyel altyapı kurmuştur. Kıtaları bağlayan doğalgaz boru hatları, okyanus ortasındaki petrol platformları, rüzgar türbini temelleri ve fiber optik kablolar oluşturur. İnternet trafiğini taşıyan fiber optik kablolar, küresel bir ağ oluşturur. Ancak bu yapılar; mühendislik açısından en zorlu ortam olan tuzlu suyun altında çalışır. Tuzlu suyun kimyasal etkisi, yüksek basınç, akıntılar ve biyolojik yaşam; bu yapıları zorlar. Tüm bu faktörler, endüstriyel varlıkları sürekli bir bozunma sürecine sokar. Bu varlıkların güvenli ve kesintisiz çalışması, küresel enerji güvenliği ve çevresel koruma için hayati önem taşır. İşte tam bu noktada su altı endüstriyel inceleme ve bakım hizmetleri devreye girer. Sadece basit bir tamirat ya da temizlik işi değildir. Bu hizmetler; ileri mühendislik, robotik sistemler ve uzman dalış operasyonlarını bir araya getirir.

Bu çalışmalar, Modern Varlık Bütünlüğü Yönetimi sisteminin temelini oluşturur. İncelemeler; taşıyıcı ayaklardaki milimetrik çatlakları veya boru hatlarındaki korozyonu tespit eder. Milyarlarca dolarlık felaketlere yol açabilecek milimetrik çatlaklar veya korozyon incelmeleri bu sayede fark edilir. Çevresel sızıntılar, üretim kayıpları ve güvenlik riskleri; bu çalışmaların önemini gösterir. Profesyonel ekipler, 7/24 çalışarak bu riskleri yönetir ve azaltır. İleri teknoloji ROV sistemleri ve satürasyon dalgıçları, su altındaki gözümüz ve elimiz olarak görev yapar. Bu makalede; endüstriyel dalışın lojistik ve fizyolojik zorluklarını inceleyeceğiz. Tahribatsız Muayene yöntemlerinin temel prensiplerini de açıklarız. Bakım ve onarım tekniklerini, uluslararası yasal kuralları ve geleceğin otonom teknolojilerini ayrıntılıca ele alırız.

Endüstriyel Yapılarda Risk Faktörleri ve Bozulma Mekanizmaları

Deniz ortamı, termodinamik yasaları gereği insan yapımı her şeyi doğal haline döndürmeye (bozmaya) eğilimlidir. Mühendisler, açık deniz (offshore) yapıları tasarlarken belirli bir ömür biçerler. Ancak deniz koşulları, bu ömrü kısaltmak için sürekli bir etki halindedir. Başarılı bir bakım stratejisi, öncelikle deniz ortamını ve tehdit unsurlarını tanımakla başlar.

Su Altı Endüstriyel İnceleme ve Bakım: Korozyonun Yıkıcı Etkisi ve Türleri

Deniz suyu; çözünmüş tuzlar, klorür iyonları ve oksijen içerir. Hatta bu özellikleriyle, dünyadaki en güçlü ve yaygın elektrolitlerden biridir. Bu niteliği sebebiyle deniz suyu, metallerle sürekli bir elektrokimyasal reaksiyona girer. İşte bu reaksiyon sırasında çelik yapılar elektron kaybederek oksitlenir (paslanır). Sonuçta korozyon; yapının et kalınlığını azaltarak yük taşıma kapasitesini düşürür ve patlama riskini artırır. Bu yüzden inceleme ekipleri; korozyonun varlığını, türünü ve ilerleme hızını belirlemek zorundadır.

Genel Korozyon: Metal yüzeyinin tamamında homojen bir malzeme kaybı oluşmasıdır. Tahmin edilmesi ve izlenmesi en kolay türdür. Genellikle “sac kalınlığı ölçümü” ile takip edilir.
Çukurcuk Korozyonu: Metal yüzeyde lokalize noktalarda oluşur. Yüzeyde küçük bir delik gibi görünse de derinlemesine ilerleyerek metali delebilir. Bu korozyon türü, boru hatları için büyük bir tehdit oluşturur.

Galvanik Korozyon: Farklı potansiyeldeki iki metalin deniz suyunda temas etmesiyle başlar. Mesela paslanmaz çelik ve karbon çelik deniz suyunda bir araya gelir. Bu süreçte bir metal anot, diğeri ise katot görevi görür. Anot olan metal hızla korozyona uğrarken (erirken), katot korunur.

Mikrobiyolojik Korozyon (MIC): Bakteri ve mikroorganizmaların metal yüzeyinde biyofilm oluşturmasıyla meydana gelir. Bu film altında çok hızlı ve yıkıcı bir korozyon gerçekleşir.

Metal Yorgunluğu ve Dinamik Yükler

Offshore yapılar, karadaki binaların aksine sürekli hareket eden bir ortamdadır. Dalgalar, rüzgar ve akıntılar; yapı üzerinde sürekli değişen döngüsel yükler oluşturur. Bu yükler, akma dayanımının altında bile olsa zamanla metal yorgunluğuna neden olur. Metal yorgunluğu, malzeme içinde zamanla biriken kümülatif bir yıpranmadır. Bu hasar; genellikle kaynak dikişlerinde veya geometrik değişim noktalarında mikroskobik çatlaklarla başlar. Başlangıçta bu mikroskobik çatlaklar gözle görülmez. Ancak tekrarlayan yükler altında büyüyerek, yapıyı ani ve gevrek (brittle) bir kırılma noktasına getirir. Bu nedenle inceleme ve bakım uzmanları, özellikle yapısal birleşim noktalarına odaklanır.

Biyolojik Kirlenme ve Hidrodinamik Yük

Deniz canlıları, su içindeki sert yüzeyleri doğal bir yaşam alanı olarak kabul eder. Bu nedenle midye, yosun, mercan ve tüp kurtları; platform ayaklarına yapışarak koloniler oluşturur. Literatürde bu duruma “Marine Growth” denir. Ancak bu oluşumlar, sadece estetiği bozmakla kalmaz; ciddi mühendislik sorunları da yaratır. İlk olarak yapı üzerinde birikerek ağırlığı tonlarca artırır. İkinci olarak ise yapının efektif çapını büyüterek yüzey pürüzlülüğünü artırır. Sonuçta kalınlaşan ve pürüzlü yüzeyler, dalga ve akıntılara karşı daha fazla sürtünme direnci (drag) oluşturur. Hatta bu durum, hidrodinamik yükleri tasarım limitlerinin üzerine çıkararak devrilme riskini artırabilir. Ayrıca metal yüzeyini örten biyolojik tabaka, gözle kontrolü imkansız hale getirerek korozyonu maskeler.

Su Altı Endüstriyel İnceleme ve Bakım: Zemin Hareketleri ve Temel Erozyonu

Deniz tabanı sabit değildir; aksine akıntılarla sürekli hareket eden dinamik bir yapıya sahiptir. Ancak bir yapı deniz tabanına yerleştirildiğinde, etrafındaki su akış hızı artar ve türbülans oluşur. İşte bu türbülans, temel etrafındaki kumu ve çamuru aşındırarak taşır. Teknik olarak bu olaya mühendislikte “Scour” (Oyulma) adı verilir. Şayet oyulma izlenmezse temel altı boşalır ve yapı desteksiz (askıda) kalır. Doğal olarak desteksiz kalan temel; yapının dengesini kaybetmesine veya çökmesine yol açar. Özellikle rüzgar türbini temelleri ve deniz tabanındaki boru hatları bu riski taşır. Örneğin altı boşalan boru hatları (free-span); kendi ağırlığı ve akıntı yüküyle esneyip titreşerek kırılabilir.

İnceleme Teknolojileri: Gözlem, Teşhis ve Analiz

Bir sorunu çözmek veya riski yönetmek için, öncelikle doğru tespit yapılması gerekir. Su altı inceleme ve bakım süreçlerinde “tanı” aşaması en kritik kısımdır. Risk ve ihtiyaca göre farklı inceleme teknolojileri kullanılır.

Su Altı Endüstriyel İnceleme ve Bakım: Görsel İnceleme Seviyeleri

Su altı denetimlerinde ilk adım, sistemli ve kayıtlı görsel incelemedir. Bu kapsamda Genel Görsel İnceleme (GVI); yapının genel durumunu hızlıca tarar. Taramada özellikle büyük hasarlar, kopan parçalar ve anodik koruma sisteminin mevcudiyeti kontrol edilir. Diğer yandan Yakın Görsel İnceleme (CVI) ise çok daha detaylı bir süreçtir. Öyle ki bu işlemde ekipler, şüpheli bölgeleri ve kritik kaynak dikişlerini öncelikle fırçalarla temizler. Temizliğin ardından dalgıçlar veya yüksek çözünürlüklü ROV kameraları, yüzeyi yakın mesafeden inceler. Böylece uzmanlar; mikro çatlakları, korozyon çukurlarını veya mekanik deformasyonları bu aşamada tespit eder.

İleri Tahribatsız Muayene Yöntemleri

Gözle görülemeyen, boya veya metal altındaki kusurları bulmak için ileri teknolojiler kullanılır. Bu bağlamda Tahribatsız Muayene (NDT) yöntemleri; malzemeye zarar vermeden iç yapıyı ve bütünlüğü analiz eder. Böylece bu yöntemler, gizli kusurları ortaya çıkararak malzeme bütünlüğünü doğrular.

Ultrasonik Kalınlık Ölçümü: Bu yöntemde yüksek frekanslı ses dalgaları kullanılır. İşlem sırasında dalgıç veya robot, ölçüm probunu metal yüzeye temas ettirir. Ardından cihazın gönderdiği ses dalgası, arka duvara çarpıp geri döner. Sistem ise bu geri dönüş süresini mikrosaniye hassasiyetinde ölçer. Elde edilen süre verisi metalin et kalınlığını gösterdiğinden; bu ölçüm, korozyonun metali ne kadar aşındırdığını net bir şekilde ortaya koyar.
Manyetik Parçacık Testi: Uzmanlar, özellikle kaynak bölgelerindeki yüzey çatlaklarını tespit etmek için bu yöntemi kullanır. Uygulamada operatör, inceleme yapılacak bölgeye “yoke” adı verilen cihazla manyetik alan uygular. Bunun ardından ekipler, yüzeye floresan özellikli demir tozu içeren bir sıvı püskürtür. Şayet yüzeyde çatlak varsa, manyetik alan kesintiye uğrar. Son aşamada UV ışık altında bakıldığında, çatlaklar parlak bir çizgi halinde görünür.
ACFM: Boyalı veya kaplamalı yüzeylerde bile çatlak tespiti yapabilen gelişmiş bir teknolojidir. Temelde elektromanyetik indüksiyonla çalışır. Bu sayede yüzey temizliğine veya boyanın sökülmesine gerek kalmadan işlem yapılmaktadır.
Katodik Koruma Ölçümü: Ekipler, çelik yapıları korozyondan korumak için çinko veya alüminyum bloklardan oluşan kurbanlık anotları monte eder. Denetim esnasında dalgıçlar, özel voltmetre ve referans elektrot kullanarak metalin elektriksel potansiyelini ölçer. Sonuçta ölçülen değer, koruma sisteminin etkinliğini ve anotların kalan ömrünü gösterir.
FMD: Platformların taşıyıcı elemanları genellikle içi hava dolu çelik borulardır. Ancak bir çatlak oluşursa, borunun içine deniz suyu dolar. İşte FMD cihazları, borunun içinde su olup olmadığını dışarıdan tespit eder. Dolayısıyla su tespiti, ilgili elemanda bütünlük kaybı olduğunun kesin kanıtıdır.

Bakım ve Onarım Operasyonları: Müdahale ve Çözüm

İnceleme sonucunda tespit edilen sorunların, yapı güvenliği için çözülmesi gerekir. Su altı endüstriyel inceleme ve bakım hizmetlerinde bakım burada başlar. Bu operasyonlar, su altında gerçekleştirilen ağır sanayi işlerini kapsar.

Su Altı Endüstriyel İnceleme ve Bakım: Su Altı Temizliği ve Yüzey Hazırlığı

Bakım ve onarımın ilk adımı, yüzeydeki deniz canlılarını temizlemektir. Deniz canlıları, yapının yüzeyini örterek hasarları gizler ve su akışı direncini artırır. Bu adımın atlanmaması, uzun vadeli sorunları önler. Temizlik için iki ana yöntem var:

Yüksek Basınçlı Su Jeti: Dalgıçlar, yüksek basınçta su püskürten tabancalar kullanır. Bu sistem, gücü sayesinde en sert midyeleri ve betonlaşmış mercanları bile söküp atar.
Kavitasyon Temizliği: Fizik kurallarını kullanan ileri teknoloji bir yöntemdir. Bu işlem için özel tabancalar, su içinde milyonlarca mikroskobik vakum baloncuğu üretir. Baloncuklar yüzeye çarptığında şiddetle patlayarak “implosion” (içe çökme) etkisi yaratır. Baloncukların patlamasıyla güçlü şok dalgaları ortaya çıkar. Şok dalgaları biyolojik kir ve pası sökerken, metal veya boya zarar görmez. Bu, günümüzdeki en güvenli ve etkili temizlik yöntemlerinden biridir.

Su Altı Endüstriyel İnceleme ve Bakım: Su Altı Kaynağı ve Kesimi

Ekipler, çatlak onarımı, parça değişimi veya hasarlı kısımların kesilmesini gerektirir. Su altında metal birleştirmek uzmanlık ister.

Dalgıcın su içinde izole elektrotlarla yaptığı kaynak türüdür. Ancak suyun hızlı soğutma etkisi nedeniyle kalitesi, kara ortamındaki kadar yüksek değildir. Bu nedenle genellikle geçici tamirlerde veya yapısal olmayan parçalarda kullanılmaktadır.

Hiperbarik Kaynak: En kaliteli ve uzun ömürlü tamir yöntemidir. Dalgıçlar, hasarlı bölgenin etrafına “Habitat” adı verilen, altı açık su geçirmez bir oda kurar. Daha sonra sistem, odaya gaz basar ve suyu tahliye eder. Sonuç olarak bu işlem, çalışma için kuru bir ortam sağlar. Kuru ortamda çalışan dalgıçlar, tıpkı karadaki gibi yüksek kalitede kaynak yapar. Boru hattı tamirlerinde Hiperbarik Kaynak standart bir yöntemdir.

Su Altı Endüstriyel İnceleme ve Bakım: Anot Değişimi ve Korozyon Kontrolü

Kurbanlık anotlar tükendiğinde yenileri monte edilmelidir. Dalgıçlar; oksi-ark veya hidrolik kesiciler kullanarak eski anot kalıntılarını söker. Ekipler, yüzlerce kilo ağırlığındaki yeni çinko veya alüminyum blokları vinçle indirir. Ardından dalgıçlar, bu anotları su altı kaynağı veya özel kelepçelerle yapıya monte eder. Anotların yenilenmesiyle yapının ömrü 10-20 yıl daha uzar.

Su Altı Endüstriyel İnceleme ve Bakım: Zemin İyileştirme ve Erozyon Koruması

Temel altındaki oyulmalar, yapının dengesini bozar. Bu boşluklar doldurularak zemin stabilize edilmelidir. Boşluklara, içi özel çimento harcıyla dolu “Grout Bags” (sentetik çuvallar) yerleştirilir. Bu çuvallar donduğunda taşlaşarak temeli destekler. Operatörler, Rock Dumping gemileriyle temelin etrafına tonlarca kaya döker veya zemine Beton Matlar serer. Sonuç olarak bu uygulamalar, akıntının kumu taşımasını durdurur.

İnsanlı Müdahale: Sanayi Dalgıçlığı ve Lojistik

Robotik sistemler gelişse de, insan elinin ve zekâsının esnekliği henüz tam olarak taklit edilememektedir. Zor onarımlar ve zor montajlar için sanayi dalgıçları vazgeçilmezdir.

Hava Dalışı: 0-50 metre arası sığ sularda standart yöntemdir. Dalgıçlar, sırtlarında tüp taşımaz. Bunun yerine, yüzeyden gelen bir hortum aracılığıyla sürekli hava alırlar. Bu hortum (göbek bağı); havayla birlikte iletişim kablosunu ve enerjiyi taşır. Dalgıçlar, kasklarındaki mikrofon ve kulaklık sayesinde yüzeyle sürekli iletişim halindedir. Ancak derinlik arttıkça; azot narkozu ve dekompresyon riski limitleri belirleyici olur.
Satürasyon Dalışı: 50 metreden daha derin ve uzun süreli projeler için “Satürasyon Dalışı” tekniği kullanılır. Dalgıçlar, görev süresi boyunca gemi güvertesindeki basınç odalarında yaşar. Bu odaların basıncı, çalışma derinliğindeki basınca eşittir. Ekipler, dalgıçları “Dalış Çanı” ile iş sahasına transfer eder. Vücutları basınca tamamen doyduğu (satüre olduğu) için, her dalıştan sonra dekompresyon yapmalarına gerek kalmaz. Sadece iş bitiminde, günlerce süren tek bir dekompresyon işlemi uygulanır. Bu yöntem verimliliği maksimize ederek 300 metre derinliğe kadar çalışmayı mümkün kılar.

Lojistik ve Destek Gemileri

Bu zorlu operasyonlar, doğası gereği sıradan teknelerle yapılamaz. Bunun yerine, süreçte ekipler DSV (Diving Support Vessel) adı verilen yüksek teknolojili gemileri kullanır. Teknik açıdan bakıldığında bu gemilerin en önemli özelliği, “Dinamik Konumlandırma” (DP) sistemine sahip olmalarıdır. Bu sistem sayesinde gemi, uydu verileri ve sensörler yardımıyla rüzgar ve akıntıya rağmen sabit durur. Neticede sağlanan bu stabilite özelliği, su altında çalışan ekipman ve personelin güvenliği için hayati önem taşır.

Su Altı Endüstriyel İnceleme ve Bakım: Robotik Teknolojiler ve Gelecek Vizyonu

İnsanın inemediği derin ve riskli ortamlarda robotlar görev alır.

ROV: Bir kablo (umbilical) ile yüzeydeki gemiye bağlanır. Pilotlar, aracı joystick kullanarak yönlendirir. Gözlem sınıfı ROV; sadece görsel inceleme ve ölçüm yapar. İş sınıfı ROV ise güçlü hidrolik kollara sahip dev bir makinedir. Kesme, temizleme, vana açma ve ağır yük taşıma gibi işlemleri gerçekleştirir.
AUV: Kablosuzdur ve kendi yapay zekasına sahiptir. Önceden programlanan bir rotada seyreder. Sonar taramaları yaparak boru hatlarını denetler. Ve görev bitiminde verileri getirmek üzere yüzeye çıkar.

Aşağıdaki Tablo su altı müdahale yöntemlerinin karşılaştırmasını sunmaktadır:

Yöntem	Çalışma Derinliği	Görev Süresi	Avantajları	Dezavantajları
Hava Dalışı	0-50 metre	Sınırlı, dekompresyonsuz	Hızlıca hareket eder, maliyeti düşük, insan eliyle çalışır	Derinlik ve süre sınırlı, hava koşullarına bağlı
Satürasyon Dalışı	50-300+ metre	Sınırsız, vardiyalı 24 saat	Derin suda en verimli insanlı çalışmayı sağlar, dekompresyon beklemesi yok	Maliyeti çok yüksek, lojistik karmaşık, riski yüksek
Gözlem Sınıfı ROV	0-3000+ metre	Sınırsız, enerji yüzeyden sağlanır	Hızlı görsel inceleme yapar, insan riski yok, ucuz	Fiziksel müdahale yapamaz, akıntıdan etkilenir
İş Sınıfı ROV	0-6000 metre	Sınırsız	Ağır işleri yapar, çok derinlere iner ve güçlüdür	Büyük bir gemi ve ekip gerektirir, bakımı karmaşıktır
AUV	0-6000 metre	Batarya ömrüne bağlı	Kablosuz, geniş alan tarar ve gemiden bağımsızdır	Canlı görüntü sağlamaz, anlık müdahale edemez ve kaybolma riski vardır

Sınıflandırma Kuruluşları ve Yasal Mevzuat

Denizcilik ve offshore endüstrisini yetkili otoriteler oldukça katı kurallarla yönetir. Bu hassasiyetin bir gereği olarak her inceleme ve bakım işlemi mutlaka uluslararası standartlara uymalıdır. Denetim mekanizmasına bakıldığında DNV, Lloyd’s Register ve ABS gibi Klas Kuruluşları; yapıların denize uygunluğunu belgelendirir. Buna bağlı olarak firmalar, söz konusu kuruluşların onayladığı prosedürleri uygulayarak sonuçları raporlar. Sürecin bir diğer önemli ayağında ise sigorta şirketleri, hasar ödemesi yapabilmek adına yapının düzenli denetlendiğini gösteren bu raporları talep eder. Operasyonel güvenlik tarafında ise IMCA; dalış ve ROV operasyonlarının güvenlik standartlarını belirleyen küresel otoritedir.

Su Altı Endüstriyel İnceleme ve Bakım: Veri Yönetimi ve Dijital İkiz

Modern bakım anlayışı günümüzde tamamen veriye dayanır. Zira su altı inceleme ve bakım işlemleri, sürecin doğası gereği terabaytlarca veri üretir. Bu verileri anlamlandırmak için mühendisler; yüksek çözünürlüklü videoları, sonar haritalarını ve lazer tarama verilerini titizlikle işler. Akabinde, uzmanlar işlenen bu verilerle yapının “Dijital İkizi”ni oluşturur. Esasında Dijital İkiz; yapının üç boyutlu, canlı ve akıllı bir sanal kopyasıdır. Öyle ki, yazılım gerçek dünyadaki her çatlak ve korozyon noktasını birebir modele işler. Böylelikle işletmeciler, ofis ortamında yapının sanal kopyasını detaylıca inceler. Hatta sistem, hasar ilerlemesini bile simüle eder. Literatürde uzmanlar bu sistemi “Kestirimci Bakım” olarak adlandırır. Nihayetinde Kestirimci Bakım, arızayı henüz oluşmadan tahmin ederek önler.

Acil Durum Müdahale Planları

Bazen önleyici bakım yetersiz kalır ve kazalar meydana gelir. Bir boru hattı yırtıldığında, Acil Durum Boru Hattı Onarım Sistemleri (EPRS) devreye girer. EPRS; onarım kelepçeleri ve özel ekipmanların stratejik noktalarda stoklanmasıdır. Kaza anında ekipler, stoklanan ekipmanları kullanarak sızıntıyı hızla durdurur. Hazırlıklı olmak, çevre felaketlerini önlemenin anahtarıdır.

Sonuç olarak okyanuslar, en zorlu yeni endüstri sahasıdır. Bu sahada var olmak ve sürdürülebilirliği sağlamak için disiplinli ve yüksek teknolojili bakım şarttır. Su altı endüstriyel inceleme ve bakım hizmetleri, milyar dolarlık yatırımları korur. Bu hizmetler enerji akışını sürdürürken, hassas deniz ekosistemini de endüstriyel kazalardan korur. İnsan zekâsı, mühendislik becerisi ve teknoloji gücü; okyanusların altındaki bu zorlu süreci yönetir.

Youtube videolarımızı izlemek için buraya tıklayabilirsiniz.