Bina Güçlendirme Nedir? Deprem ve Yapı Güçlendirme Hizmeti

Binanın deprem performansını analizle ölçüyor, eksik kalan dayanımı ve sünekliği projeyle tamamlıyor, uygulamayı kendi ekibimizle yapıyoruz.

  • 1997'den beriyapısal güçlendirme
  • TBDY 2018performans analizi
  • Üniversite onaylıgüçlendirme projeleri

Bina güçlendirme, mevcut bir binanın taşıyıcı sistemini (kolon, kiriş, perde duvar ve temel) deprem yüklerini güvenle karşılayacak hâle getiren mühendislik müdahalesidir. Önce binanın deprem performansı analiz edilir; ardından eksik kalan dayanım ve süneklik, projesine göre mantolama, perde ekleme, çelik elemanlar ya da karbon fiber gibi yöntemlerle tamamlanır.

Türkiye’de bu süreç, Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği’nin (TBDY 2018) mevcut binalara ayrılan 15. bölümüne göre yürütülür. Amaç, binayı yıkmadan, büyük bir depremde can güvenliğini sağlayacak performans düzeyine taşımaktır.

Depremde binayı zayıflatan 5 nokta

Ön görünüş

Zemin katı dükkân olan 5 katlı betonarme binanın ön görünüşü Riskli beş nokta işaretlidir: yumuşak kat, kolon çatlağı, korozyon, kesilen kolon ve perde dengesi. Deprem canlandırmasında mevcut binanın zemin katı yana kayar, güçlendirilmiş hâli çok daha az salınır.

Lacivert taralı: eklenen perde ve güçlendirilen kolonlar

Aynı depremi binanın mevcut ve güçlendirilmiş hâlinde oynatıp karşılaştırın.

Hareketler görünür olsun diye büyütülmüştür. Binanızın durumu ancak yerinde inceleme ve deprem performans analiziyle kesinleşir.

Çizimdeki numaralara ya da aşağıdaki satırlara dokunun. Her biri, güçlendirme ihtiyacına işaret eden ve sahada sık karşılaşılan bir durumdur.

Zemin katta yumuşak kat

Tespit
Zemin katı dükkân, otopark ya da lobi olan binalarda üst katlardaki duvarlar zeminde yoktur. Deprem yükü bu katta yoğunlaşır ve kolonlar tek başına kalır.
Çözüm
Zemin kata yükü taşıyacak perde duvarlar eklenir, kolonlar karbon fiber sargı ya da mantolama ile güçlendirilir.
Zayıf kat düzensizliği nedir?

Zemin kat kolonlarında çatlak

Tespit
Her çatlak tehlikeli değildir; ancak kolonda eğik (çapraz) çatlaklar kesme hasarına işaret edebilir. Zemin katı dükkân olan binalarda bu kolonlar en çok yükü taşır.
Çözüm
Çatlağın türü ve nedeni belirlenir; epoksi enjeksiyonla doldurulur, gerekiyorsa kolon karbon fiber sargıyla güçlendirilir.
Kolon çatlağı nasıl anlaşılır?

Kolon dibinde donatı korozyonu

Tespit
Nemin biriktiği kolon diplerinde pas lekesi, kabarma ya da dökülen beton parçaları, içerideki demirin paslandığını gösterir. Paslanan demir kesit kaybeder ve betona tutunamaz.
Çözüm
Gevşek beton kaldırılır, donatı temizlenip korunur, eksilen kesit tamamlanır; ardından eleman güçlendirilir.
Korozyon nedir, nasıl önlenir?

Vitrin için kesilen kolon ya da kaldırılan duvar

Tespit
Dükkânlarda daha geniş vitrin ya da tek parça iç mekân için kolon kesilmesi, perde veya taşıyıcı duvarın kaldırılması, binanın deprem kapasitesini doğrudan düşürür. Bu değişiklikler çoğu zaman projede görünmez.
Çözüm
Yerinde röleve ile değişiklik tespit edilir; kaldırılan taşıyıcının yerine analizle belirlenen yeni eleman eklenir.
Kolon güçlendirme nasıl yapılır?

Perde duvarların yeri ve dengesi

Tespit
Perde duvarlar binanın deprem yükünü taşıyan en rijit elemanlardır. Yetersizlerse ya da tek tarafta toplanırlarsa bina depremde kendi etrafında döner (burulma) ve yük uzak kolonlara yığılır.
Çözüm
Analizle belirlenen noktalara, planda dengeli yeni perdeler eklenir ya da mevcut perdeler güçlendirilir.
Perde güçlendirme
Uygulayıcı
Beşoğlu1997'den beri yapısal güçlendirme
Analiz
TBDY 2018SAP2000 / ETABS ile performans analizi
Yerinde inceleme
Tahribatsız tarama, karotDonatı tarama (Ferro Scan), röleve
Proje kontrolü
Üniversite onaylıAkademisyenlerce bağımsız inceleme
Uygulama
Kendi ekibimizHer aşamada test ve belgeleme
Referans
30 binden fazla proje80+ sağlık kuruluşu, 150+ kamu kurumu, 20+ tarihi eser

Bina güçlendirme nedir, ne değildir?

Bina güçlendirme, binanın deprem sırasında taşıması gereken yatay yüklere karşı kapasitesini artırmaktır. Hasarlı bir elemanı eski hâline getiren onarımdan farklıdır. Sıva, boya ya da çatlak dolgusu gibi yüzeysel işler de güçlendirme sayılmaz, çünkü taşıyıcı sistemin kapasitesini değiştirmez.

Bir binanın depreme dayanımı üç şeye bağlıdır. İlki dayanım, yani elemanların taşıyabileceği yük. İkincisi süneklik, yani hasar alsa bile ani kırılmadan şekil değiştirebilme yeteneği. Üçüncüsü rijitlik, yani binanın ne kadar esnediği. Güçlendirme, bu üçünden hangisi eksikse onu tamamlar. Kimi binada zayıf kolonları sarmak yeterlidir; kimi binada ise yükü taşıyacak yeni perde duvarlar eklemek gerekir.

Depreme dayanımın üç bileşeni

Kapasite eğrisi · ölçeksiz

Kapasite eğrisi: mevcut ve güçlendirilmiş bina Yatay eksen binanın tepe noktasının yer değiştirmesi, düşey eksen binaya etkiyen toplam yatay kuvvet. Güçlendirilmiş binanın eğrisi seçilen özelliğe göre daha yüksek, daha dik ya da daha uzun çizilir. V taban kesme kuvveti Δ tepe yer değiştirmesi 0 dayanım artışı şekil değiştirme kapasitesi artışı rijitlik artışı

Dayanım: Güçlendirilmiş bina aynı yer değiştirmede daha büyük yatay kuvveti karşılar: eğri yukarı çıkar.

Süneklik: Bina taşıma gücünü koruyarak çok daha fazla yer değiştirebilir; ani kırılmak yerine şekil değiştirerek deprem enerjisini tüketir: eğri uzar.

Rijitlik: Aynı kuvvet altında bina daha az esner: eğrinin başlangıç eğimi dikleşir.

Mevcut binaGüçlendirilmiş bina

Kapasite (itme) eğrisi: binaya yatay kuvvet artırılarak uygulandığında tepe noktasının ne kadar yer değiştirdiği. Eğriler kavramı anlatmak için idealleştirilmiştir; binanızın eğrisi ancak performans analiziyle çıkar. × eğrinin bittiği, taşıma gücünün kaybedildiği noktadır.

Güçlendirmenin sırası sabittir: önce analiz, sonra proje, en son uygulama. Analiz yapılmadan, göz kararı yapılan müdahale binayı güçlendirmek yerine yeni zayıflıklar yaratabilir. Bu konu aşağıda “Yanlış güçlendirmenin riskleri” bölümünde ayrıca ele alınıyor.

Bina, yapı, deprem ve sismik güçlendirme aynı şey mi?

Günlük kullanımda büyük ölçüde evet. Aralarındaki farklar kapsamla ilgili:

  • Bina güçlendirme Konut, okul, hastane, ofis gibi binaların taşıyıcı sistemine yapılan müdahale.
  • Yapı güçlendirme Daha geniş bir terim; binaların yanı sıra köprü, tank, baca ve endüstriyel tesisleri de kapsar.
  • Deprem güçlendirmesi / sismik güçlendirme Güçlendirmenin amacını vurgular, yani yapıyı deprem yüküne karşı hazırlamak. “Sismik”, depremle ilgili anlamına gelir.
  • Onarım Hasar görmüş bir elemanı eski kapasitesine döndürmek. Deprem sonrası hasarlı binalarda onarım ve güçlendirme çoğu zaman birlikte yapılır → Orta hasarlı bina güçlendirme

Güçlendirme gerçekten işe yarıyor mu? Araştırmalar ne diyor

Evet, doğru projelendirilip doğru uygulandığında işe yarıyor. 6 Şubat 2023 depremlerinden sonra yapılan saha incelemeleri, önceden güçlendirilmiş binaların büyük çoğunluğunun hasarsız ya da hafif hasarla çıktığını gösteriyor. Yurt dışındaki deprem incelemeleri de aynı sonuca işaret ediyor.

6 Şubat depremlerinin ölçeği, sorunun neden ertelenemeyeceğini gösteriyor. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı’nın raporuna göre, hasar tespitinde yıkık, acil yıkılacak ya da ağır hasarlı sınıfına giren konut sayısı 518.009‘dur. Aynı rapor, deprem bölgesindeki kütüphane binaları için şu gözlemi de not eder:

“…yakın dönemde inşa edilen veya güçlendirmesi yapılan binalarda hasarın az olduğu görülmektedir.”

Strateji ve Bütçe Başkanlığı, 2023 Kahramanmaraş ve Hatay Depremleri Raporu

Araştırmalar ne diyor?

Depremden sonra yapılan üç saha incelemesi

  1. Kahramanmaraş6 Şubat 2023 depremleri

    Perde duvarla güçlendirilmiş okullar

    Depremden önce betonarme perde duvarla güçlendirilmiş okul binalarının büyük çoğunluğu hasar görmedi ya da çok az hasar gördü. Yazarlara göre yöntem, binanın hasar almasını çok büyük ölçüde engelliyor.

    Akbaba ve ark., Türk Deprem Araştırma Dergisi, 2026

  2. Kahramanmaraş6 Şubat 2023 depremleri

    Aynı şehirde 4 okul, 7 blok

    Güçlendirilen ve güçlendirilmeyen bloklar karşılaştırıldı. Güçlendirilen bloklar hasarsız kaldı; güçlendirilmeyen blokların bir kısmı kullanılamaz hâle geldi.

    Altıok, Şevik, Demir, Bulletin of Earthquake Engineering, 2024

  3. ChristchurchYeni Zelanda · Darfield depremi, 2010 · büyüklük 7,1

    Güçlendirilmiş yığma binalar

    İncelenen yöntemler arasında çelik çerçeveler ve yüzeye yapıştırılan FRP (lifli polimer) levhalar da vardı. Sonuç: Güçlendirilmiş yığma binalar genel olarak iyi performans gösterdi; hasar ya hiç yoktu ya da hafifti.

    Dizhur ve ark. (Auckland Üniv.), Bull. NZ Soc. for Earthquake Eng., 2010

Bu tablonun bir de öbür yüzü var: güçlendirmenin başarısı projenin ve uygulamanın kalitesine bağlı. Bunu aşağıda ayrı bir bölümde, gerçek bir vaka üzerinden ele alıyoruz.

Hangi binalar güçlendirilmeli?

Güçlendirme ihtiyacını kesin olarak ancak deprem performans analizi belirler. Yine de bazı belirtiler binanın incelenmesi gerektiğini gösterir: zemin katta kesilmiş kolonlar ya da dükkân nedeniyle zayıflamış kat, kolon ve kirişlerde çatlaklar, paslanmış donatı, projeye aykırı değişiklikler ve eski yönetmeliklere göre yapılmış olmak.

  • Zemin katta yumuşak veya zayıf kat Zemin katı dükkân, otopark ya da lobi olan binalarda üst katlardaki duvarlar zeminde yoktur. Deprem yükü bu katta yoğunlaşır. Zayıf katı güçlendirmenin getirisi yüksektir: ABD’de zemin katı zayıf ahşap karkaslı apartmanlar için yapılan hesapta, harcanan her 1 dolar yaklaşık 12 dolarlık kaybı önlüyor (NIBS, 2019) → Zayıf kat düzensizliği nedir?
  • Kısa kolon Kolonun bir kısmı yarım duvar ya da bant pencere nedeniyle sıkıştırılmışsa, kolon beklenenden çok daha fazla yük çeker ve gevrek biçimde kırılabilir.
  • Donatı korozyonu Beton yüzeyinde pas lekeleri, kabarma ya da dökülen beton parçaları, içerideki demirin paslandığını gösterir. Paslanan demir kesit kaybeder ve betona tutunamaz.
  • Kolon ve kiriş çatlakları Özellikle çapraz (eğik) çatlaklar kesme hasarına işaret edebilir. Hangi çatlağın tehlikeli olduğunu ayırt etmek için → Kolon çatlağı nasıl anlaşılır?
  • Projeye aykırı değişiklikler Kesilen kolon ya da perde, kaldırılan taşıyıcı duvar, sonradan eklenen katlar.
  • Düşük beton dayanımı Betonun gerçek dayanımı karot testiyle ölçülür; projedeki değerin altında çıkması, özellikle eski binalarda karşılaşılabilen bir durumdur → Karot testi nedir?
  • Eski yönetmeliğe göre yapılmış olmak Türkiye’de deprem yönetmelikleri 1975, 1998, 2007 ve 2018’de önemli ölçüde değişti. Eski kurallarla tasarlanan binalar bugünkü TBDY 2018 kriterlerini çoğu zaman karşılamaz.

Bu belirtilerden biri varsa bir sonraki adım, binanın deprem performans analizidir → Deprem performans analizi

Hangi durumda güçlendirme yerine yeniden yapım gerekir?

Analiz, bazen güçlendirmenin ekonomik olmadığını da gösterebilir. Türkiye’deki uygulamada bu kararda yaygın olarak bir %40 kuralı kullanılır: güçlendirme maliyeti yeni yapım maliyetinin %40’ını aşıyorsa yeniden yapım tercih edilir.

2011 Van depreminde hasar gören 270 betonarme konutu inceleyen bir çalışma, bu sabit oranın tek başına kullanıldığında “gerçekçi sonuçlardan uzak” kaldığını gösterdi. Aynı çalışmada en uygun seçenek çoğu durumda yalnızca zemin katın güçlendirilmesi çıktı. Yani karar, oranın yanında binanın durumuna, taşınma ve kira giderlerine ve can güvenliğine birlikte bakılarak verilmeli (Güneş ve Arslan, Afet ve Risk Dergisi, 2021). Karar sürecinin ayrıntıları → Bina güçlendirme kararı ve öncesinde yapılması gerekenler

Güçlendirme mi, yıkıp yeniden yapmak mı?

Taşıyıcı sistemi güçlendirilebilir durumdaki binalarda güçlendirme, genellikle daha kısa sürer ve binanın mevcut imar haklarını korur. Yönteme göre sakinlerin taşınmasını da gerektirmeyebilir. Yeniden yapım ise en yeni yönetmeliğe göre sıfırdan bir bina sunar ama yıkım, ruhsat ve inşaat süreci nedeniyle çok daha uzun sürer.

Genel karşılaştırmadır; kesin karar binanın deprem performans analizine göre verilir.
ÖlçütGüçlendirmeYıkıp yeniden yapım
SüreBinanın büyüklüğüne ve yönteme göre genellikle haftalar–birkaç ayProje, yıkım, inşaat ve iskân dahil genellikle yıllar
TaşınmaYönteme göre çoğu zaman gerekmez ya da kısmi olurGerekir
İmar hakkıMevcut yapı korunurGüncel imar planına göre yeniden belirlenir; bazı parsellerde alan kaybı olabilir
Kat malikleri kararıKat maliklerinin beşte dördünün yazılı rızası (Kat Mülkiyeti Kanunu md. 19)Ayrı mevzuata tabidir (6306 sayılı Kanun)
SonuçBinanın deprem performansı hedeflenen düzeye çıkarTamamen yeni bir yapı

Ekonomik tarafta uluslararası veriler de güçlendirme lehine. ABD’de Ulusal Yapı Bilimleri Enstitüsü’nün (NIBS) 2019’da yayımladığı kapsamlı fayda–maliyet çalışmasına göre, mevcut binaların deprem güçlendirmesine harcanan her 1 dolar, ortalama 13 dolarlık kayıp önlüyor. Zemin katı zayıf ahşap karkaslı apartmanların zemin kat güçlendirmesinde bu oran 12’ye 1. Önlenen kaybın yaklaşık dörtte biri can kayıpları, yaralanmalar ve travma kaynaklı. Bu rakamlar ABD ortalamasıdır; Türkiye için birebir aktarılamaz ama yönü açıktır.

Maliyet binadan binaya çok değişir: kat sayısı, taşıyıcı sistemin durumu, seçilen yöntem ve binanın kullanımda kalıp kalmayacağı. Güncel maliyet kalemleri ve örnek hesaplar → Bina güçlendirme maliyeti

Bina güçlendirme yöntemleri

Başlıca bina güçlendirme yöntemleri şunlardır: betonarme mantolama, yeni perde duvar ekleme (içten veya dıştan), çelik çapraz ve çerçeveler, karbon fiber (CFRP) sargı ve plakalar, çimento esaslı kompozitler (FRCM) ve sismik izolasyon ya da sönümleyiciler. Hangisinin seçileceğini binanın analizi belirler; çoğu projede birkaç yöntem birlikte kullanılır.

Karbon lif sargı: katman katman

Kolon güçlendirme

Kesilmiş bir betonarme kolon: üstte donatılı beton kesiti, altında epoksi astar bandı ve kolonun alt kısmını yatay bantlar hâlinde saran karbon lif.

Kesit ve ağırlık neredeyse değişmeden kolona kesme kapasitesi ve süneklik kazandırılır. Görselde katmanlar, uygulama sırasıyla yukarıdan aşağıya iner:

  1. Mevcut betonarme kolonKesitte boyuna donatılar ve onları saran etriye.

  2. Yuvarlatılmış köşeKeskin köşede lifler zarar görür; sargıdan önce köşeler yuvarlatılır.

  3. Yüzey hazırlığı ve epoksi astarYüzey temizlenir, pürüzler giderilir, astar sürülür.

  4. Karbon lif sargıTek yönlü kumaş, lifleri kolonu çevreleyecek biçimde yatay sarılır; sarımın sonunda ve komşu bantlar arasında projede belirlenen bindirme bırakılır.

Katmanlar görünsün diye kolonun üst kısmı açık bırakılarak çizildi; uygulamada sargı, projede belirlenen bölgeyi kesintisiz kaplar.
YöntemNe yapar?Bina kullanımıAğırlık / alan etkisiUygun olduğu durum
Betonarme mantolama Kolon veya kirişin etrafına yeni donatı ve beton ekleyerek kesiti büyütür Çalışılan bölümler genellikle boşaltılır Kesit büyür, ağırlık artar Dayanımı çok düşük kolonlar
Perde duvar ekleme (içten) Binaya yatay yükü taşıyacak yeni betonarme duvarlar ekler Genellikle ilgili katlar boşaltılır Ağırlık artar, iç alan azalabilir Yatay rijitliği ve dayanımı yetersiz binalar
Perde / çerçeve ekleme (dıştan) Güçlendirme elemanlarını binanın dışına yerleştirir İç mekân büyük ölçüde kullanılabilir Cephe ve bahçe alanını etkiler Sakinlerin kalması gereken binalar
Çelik çapraz ve çerçeve Çelik elemanlarla yatay yük taşıma kapasitesi ekler Kısmi kesinti Hafif; açıklıkları etkileyebilir Endüstriyel yapılar, geniş açıklıklar
Karbon fiber (CFRP) Kolon ve kirişleri yüksek dayanımlı liflerle sararak ya da plaka yapıştırarak kapasite ve süneklik kazandırır Çoğu zaman lokal çalışma ile kullanım sürer Kesit ve ağırlık neredeyse değişmez Süneklik ve kesme kapasitesi eksikliği, hızlı uygulama gereken durumlar
FRCM Çimento esaslı harç ve lif ağlarıyla duvar ve elemanları güçlendirir Lokal çalışma Düşük Yığma ve tarihi yapılar, nemli ortamlar
Sismik izolasyon / sönümleyiciler Deprem enerjisini binaya ulaşmadan azaltır ya da sönümler Projeye göre değişir Temel veya ara katta ek sistem Hastane gibi kesintisiz çalışması gereken kritik yapılar
Mevcut elemanGüçlendirme Dayanak: FEMA 547 (2006).

Tablodaki “bina kullanımı” sütunu genel eğilimi gösterir; kesin karar projeye göre verilir. ABD Federal Acil Durum Yönetimi Ajansı’nın (FEMA) mevcut binalar için hazırladığı teknik kataloğu (FEMA 547), aynı binada farklı zayıflıkların farklı tekniklerle giderilmesini temel yaklaşım olarak anlatır. Her yöntemin uygulama adımları için → Bina güçlendirme nasıl yapılır?

Geniş ve aydınlık bir salonda, karbon lif sargıyla güçlendirilmiş koyu gri kolonlar; zemin parlak kaplamalı.

Karbon lif sargılı kolonlar

Sahadan

  • Ne yapar?

    Kolonu yüksek dayanımlı liflerle sarar; kolona kapasite ve süneklik kazandırır.

  • Kesit

    Kesit ve ağırlık neredeyse değişmez; kolonlar kalınlaşmaz, kullanım alanı daralmaz.

  • Kullanım

    Çoğu zaman lokal çalışılır; bina uygulama sırasında kullanımda kalabilir.

  • Ne zaman?

    Süneklik ve kesme kapasitesi eksik kolonlarda, hızlı uygulama gerektiğinde.

Binanız depreme ne kadar hazır? Bir mühendisle konuşun.

Binanın yaşını, kat sayısını ve gözünüze takılan sorunları anlatın; hangi adımla başlanması gerektiğini birlikte netleştirelim.

Ön görüşme bir mühendislik raporu yerine geçmez; binanızın hangi adımla başlaması gerektiğini netleştirir.

Yönetmelik ne diyor? TBDY 2018 ve performans hedefleri

Mevcut binaların değerlendirilmesi ve güçlendirilmesi, 18 Mart 2018’de Resmî Gazete’de yayımlanan Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği’nin 15. bölümüne göre yapılır. Yönetmelik, mevcut betonarme ve çelik binaların, 50 yılda aşılma olasılığı %10 olan depremde (DD-2) “Kontrollü Hasar” performans düzeyini sağlamasını hedefler.

DD-2, ortalama 475 yılda bir yaşanması beklenen deprem yer hareketi düzeyidir. Yönetmelik bu tür bir depremde binanın hasar görmemesini değil, can güvenliğinin sağlanmasını hedefler.

Dört performans düzeyi

TBDY 2018, binanın deprem sonrasındaki durumunu dört düzeyle tanımlar:

  1. Kesintisiz Kullanım (KK) Taşıyıcı sistemde hasar yok ya da ihmal edilebilir düzeyde.
  2. Sınırlı Hasar (SH) Sınırlı düzeyde hasar.
  3. Kontrollü Hasar (KH) Yönetmeliğin ifadesiyle, “can güvenliğini sağlamak üzere … çok ağır olmayan ve çoğunlukla onarılması mümkün olan hasar.” Mevcut binalar için normal hedef bu düzeydir.
  4. Göçmenin Önlenmesi (GÖ) Ağır hasar, ancak binanın kısmen ya da tamamen çökmesi önlenmiş.

Mal sahibi isterse daha ileri bir performans hedefi de seçebilir. Örneğin depremden hemen sonra çalışması gereken bir fabrika ya da hastane için bu önemlidir.

Dört performans düzeyi

TBDY 2018 · kavramsal, ölçeksiz

Performans düzeylerinin kapasite eğrisi üzerindeki yeri Eğri boyunca yer değiştirme arttıkça sırasıyla Kesintisiz Kullanım, Sınırlı Hasar, Kontrollü Hasar ve Göçmenin Önlenmesi düzeyleri gelir; eğrinin sonu göçmedir. V taban kesme kuvveti Δ tepe yer değiştirmesi göçme KK SH KH GÖ

Kesintisiz Kullanım (KK): Taşıyıcı sistemde hasar yok ya da ihmal edilebilir düzeyde.

Sınırlı Hasar (SH): Sınırlı düzeyde hasar.

Kontrollü Hasar (KH): Yönetmeliğin ifadesiyle can güvenliğini sağlamak üzere … çok ağır olmayan ve çoğunlukla onarılması mümkün olan hasar. Mevcut binalar için DD-2 depreminde olağan hedef bu düzeydir.

Göçmenin Önlenmesi (GÖ): Ağır hasar, ancak binanın kısmen ya da tamamen çökmesi önlenmiş.

Düzeyler, binanın deprem sonrasındaki durumunu tanımlar; eğri üzerindeki yerleri kavramı anlatmak içindir. Yönetmelik bu düzeyleri eleman hasar sınırlarıyla hesaplar. Δ ekseni üzerindeki lacivert şerit seçilen düzeyin yer değiştirme sınırına kadar uzanır; kırmızı taralı şerit: göçme.

Kat malikleri kararı, proje ve ruhsat

Apartmanlarda güçlendirme ortak alanları ve ana yapıyı etkilediği için Kat Mülkiyeti Kanunu’nun 19. maddesi devreye girer: ana yapının ortak yerlerinde inşaat ve onarım için kat maliklerinin beşte dördünün yazılı rızası gerekir. Kanun bir istisna da tanır: güçlendirmenin zorunlu olduğu mahkemece tespit edilmişse, projesine ve tekniğine uygun güçlendirme için kat maliklerinin rızası aranmaz.

Rıza sağlandıktan sonra güçlendirme projesi hazırlanır ve imar mevzuatı çerçevesinde ilgili idareye onaylatılır. Süreç belediyeye ve binanın durumuna göre farklılık gösterebilir. Bu nedenle proje aşamasında izin adımlarının netleştirilmesi gerekir.

Yanlış güçlendirmenin riskleri

Analize dayanmayan ya da kötü uygulanan güçlendirme, binayı güvenli kılmak yerine yeni zayıflıklar yaratabilir. En sık görülen hatalar kısa kolon oluşturmak, perdeleri planda dengesiz yerleştirip binada burulma yaratmak ve yeni elemanları mevcut sisteme yeterince bağlamamaktır.

  • Kısa kolon oluşturmak Kolonun yanına yarım yükseklikte duvar ya da beton eklemek, kolonun serbest boyunu kısaltır ve onu gevrek kırılmaya açık hâle getirir.
  • Burulma (torsiyon) Yeni perdeleri binanın yalnızca bir tarafına koymak, bina depremde kendi etrafında dönmeye zorlar. Yük, perdeden uzak kolonlara yığılır.
  • Rijitlik düzensizliği Bir katı çok güçlendirip diğerlerini bırakmak, zayıf halkayı bir üst ya da alt kata taşır.
  • Yetersiz bağlantı Yeni elemanlar ankrajlarla mevcut sisteme doğru bağlanmazsa yük aktarılamaz. Yeni Zelanda’daki incelemede güçlendirilmiş binalarda görülen hasarların önemli bir kısmı, parapet ve bacalar gibi yanal olarak yeterince desteklenmemiş elemanlardaydı.

Bunun en çarpıcı örneği 6 Şubat depremlerinden geldi. 2020’de binaya perde duvar eklenerek güçlendirilmiş bir okul, 2023’te çöktü. Bu, resmî kayıtlara göre depremlerde çöken tek güçlendirilmiş binadır. Bina üzerine yapılan akademik inceleme, uygulanan güçlendirme yöntemlerini ayrıntılı olarak değerlendirdi (Altıok, Bulletin of Earthquake Engineering, 2025). Çıkarılacak ders açık: güçlendirmenin işe yarayıp yaramadığını yöntemin adı değil, projenin ve uygulamanın kalitesi belirler.

Bu nedenle bizim projelerimiz, uygulamaya geçmeden önce alanında uzman üniversite akademisyenlerince bağımsız olarak incelenip onaylanır.

Perde dengesi ve burulma

Kat planı · ölçeksiz

Kat planında perde yerleşimi ve deprem altında döşemenin hareketi Perde yalnızca sol kenardayken rijitlik merkezi sola kayar; deprem kuvveti kütle merkezinden etkidiği için döşeme dönerek hareket eder ve sağ kenar çok daha fazla yer değiştirir. Perdeler iki kenarda dengeli olduğunda döşeme dönmeden öteler. 1 2 3 4 A B C KM RM deprem kuvveti

Perde yalnızca sol kenarda: rijitlik merkezi (RM) sola kayar, deprem kuvveti ise kütle merkezinden (KM) etkir. Döşeme RM etrafında döner; perdeden uzak sağ kenardaki kolonlar çok daha fazla yer değiştirir ve yük onlara yığılır.

Perdeler iki kenarda, planda dengeli: RM ile KM çakışır. Döşeme dönmeden öteler; bütün kolonlar aynı ölçüde yer değiştirir ve yükü paylaşır.

  • Perde
  • Kolon
  • Kütle merkezi
  • Rijitlik merkezi
Kesikli çerçeve döşemenin ilk konumu; oklar iki kenarın yer değiştirmesini gösterir (kırmızı: yükün yığıldığı uzak kenar). Hareket görünür olsun diye abartılmıştır.

Tipik süreç örneği: 6 katlı bir apartmanda zemin kat güçlendirmesi

Bu örnek, zemin katı dükkân olan eski bir apartmanda güçlendirme sürecinin nasıl ilerlediğini gösterir: şüpheden analize, kat malikleri kararından uygulamaya ve teslime kadar.

Zemin kat: öncesi ve sonrası

Plan · ölçeksiz

1 2 3 4 5 A B C D Dükkân 1Dükkân 2Merdiven cadde cephesi deprem doğrultusu KM kaldırılan duvar RM dışmerkezlik

Öncesi: Zemin katta iki dükkân var. Birinde vitrin için kolonun önündeki duvar kaldırılmış; zemin kattaki iki kolonda kesme hasarına işaret eden eğik çatlaklar bulunuyor. Yükü taşıyan perdeler arka tarafta toplandığı için rijitlik merkezi (RM) arkaya kaymış.

Sonrası: Perdeye bağlanmayan zemin kat kolonları karbon lif ile sarıldı; dükkân cephesine yükü taşıyacak yeni bir betonarme perde eklendi. Perdenin yeri, rijitlik merkezini kütle merkezine (KM) yaklaştıracak biçimde seçildi; böylece bina depremde kendi etrafında dönmeye zorlanmaz.

  • Mevcut perde
  • Yeni perde
  • Sargılı kolon
  • Çatlak kolon
  • Kütle merkezi
  • Rijitlik merkezi
Plan ölçeksizdir, yalnız zemin kat gösterilmiştir. Deprem doğrultusu cadde cephesine paraleldir.

Başlangıç: 1990’ların başında yapılmış, 6 katlı betonarme bir apartman. Zemin katta iki dükkân var; dükkânlardan biri yıllar önce vitrin açmak için bir kolonun önündeki duvarı kaldırmış. Sakinler 6 Şubat’tan sonra kolonlardaki kılcal çatlakları fark ediyor ve yönetim bir ön değerlendirme istiyor.

  1. Yerinde inceleme ve testler Mühendis ekip rölevesi çıkarılmamış binanın ölçümlerini alıyor. Karot numuneleriyle beton dayanımı, donatı tarama cihazıyla demirlerin yeri ve miktarı belirleniyor. Çatlakların çoğunun yüzeysel olduğu, ancak zemin kattaki iki kolonda kesme hasarına işaret eden eğik çatlaklar bulunduğu görülüyor.
  2. Analiz TBDY 2018’e göre yapılan performans analizi, üst katların hedefi büyük ölçüde sağladığını, sorunun zemin katta yoğunlaştığını gösteriyor. Tipik bir yumuşak kat problemi.
  3. Karar Seçenekler kat malikleriyle paylaşılıyor: tamamen yıkıp yeniden yapmak ya da zemin katı güçlendirmek. Güçlendirme maliyetinin yeni yapım maliyetinin yanında düşük kalması ve sakinlerin taşınmak zorunda kalmaması belirleyici oluyor. Karar, Kat Mülkiyeti Kanunu’nun aradığı çoğunlukla alınıyor.
  4. Proje Zemin kat kolonları karbon fiberle sarılıyor. Dükkân cephesinde yükü taşıyacak yeni bir betonarme perde tasarlanıyor ve perdenin yeri, binada burulma yaratmayacak şekilde dengeleniyor. Proje, uygulamadan önce üniversite akademisyenlerinin incelemesinden geçiyor.
  5. Uygulama Çalışma zemin kat ve bodrumda yürütüldüğü için üst kattaki sakinler evlerinde kalıyor. Dükkânlar uygulama süresince kısa bir dönem kapatılıyor.
  6. Kontrol ve teslim Uygulama adımları fotoğraf ve tutanakla belgeleniyor, karbon fiberin yüzeye yapışması çekme (pull-off) testiyle kontrol ediliyor ve yönetime teslim dosyası veriliyor.

Beşoğlu ile bina güçlendirme süreci

1997’den beri yapısal güçlendirme alanında çalışıyoruz. 30 binden fazla projede; aralarında 80’den fazla sağlık kuruluşu, 150’den fazla kamu kurumu ve 20’den fazla tarihi eser bulunan yapılarda analizden uygulamaya kadar tüm süreci üstlendik.

  1. Ön görüşme

    Binanın yaşı, kat sayısı, gözle görülen sorunlar ve varsa eski raporlar üzerinden hangi adımla başlanacağını netleştiririz.

  2. Yerinde inceleme ve malzeme testleri

    Röleve, karot, donatı tarama ve gerektiğinde ek testler.

  3. Analiz ve güçlendirme projesi

    TBDY 2018'e göre performans analizi; binaya uygun yöntem ya da yöntemlerin seçimi.

  4. Üniversite onayı

    Her proje, alanında uzman üniversite akademisyenlerince bağımsız olarak incelenir ve onaylanır.

  5. İzinler

    Projenin ilgili idareye onaylatılması ve izin süreci.

  6. Uygulama, kontrol ve teslim

    Kendi uygulama ekibimizle yürütülen çalışma, her aşamada test ve belgeleme, son olarak teslim dosyası.

Donatı tarama ve karotAdım 2
Kolon yüzünde tarama cihazıyla bulunan donatı yerleri çizgilerle işaretlenmiş; iki çizgi arasından karot deliği açılmış, silindir numune zeminde duruyor.
  1. Tarama cihazıyla bulunan donatıların yeri yüzeye işaretlenir.
  2. Karot, donatıya denk gelmeyen bir noktadan alınır.
  3. Silindir numune, betonun gerçek dayanımı için laboratuvarda denenir.
Çekme (pull-off) deneyiAdım 6
Karbon lif sargılı kolon yüzüne yapıştırılmış çelik diskler; birine çekme cihazı takılmış.
  1. Karbon lif sargı, bindirmeli bantlar hâlinde.
  2. Çevresi kesilmiş yüzeye yapıştırılan çelik disk.
  3. Cihaz diski yüzeye dik çeker; kopma kuvveti yapışmanın yeterli olup olmadığını gösterir.

Referanslarımızdan bazıları

Ekibimiz inşaat mühendisleri, saha uygulama yöneticileri ve akademik danışmanlardan oluşur → Ekibimiz

Çatlak mı gördünüz? Tahmin etmeyin, ölçelim.

Ön görüşmede binanızı dinliyoruz; gerekirse karot ve donatı taramasıyla yerinde inceleyip gerçek durumu sayılarla ortaya koyuyoruz.

Sık sorulan sorular

Dışarıdan bina güçlendirme mümkün mü?

Evet. Bazı binalarda yeni perde duvarlar ya da çerçeveler binanın dışına yerleştirilerek güçlendirme yapılabilir. Bu yöntem, iç mekânın büyük ölçüde kullanılmaya devam etmesine imkân tanır. Bir örnek: 2009’da dolgu duvarları FRP ile güçlendirilen ve dışarıdan perde duvarlar eklenen bir betonarme bina, 2023’te 20 gün içinde yaşanan birden fazla güçlü depremi başarıyla atlattı ve bu performans akademik bir yayında belgelendi (Tan, Binici, Kale, Özcebe, Bulletin of Earthquake Engineering, 2024). Dıştan güçlendirme her bina için uygun değildir; cephe, parsel sınırı ve temel koşulları belirleyicidir.

Her zaman değil. Karbon fiber ya da dıştan perde gibi yöntemlerde sakinler çoğu zaman evlerinde kalabilir. İçeriden perde ekleme ya da mantolama gerektiren işlerde ise çalışılan bölümlerin geçici olarak boşaltılması gerekebilir. FEMA’nın aşamalı güçlendirme kılavuzu (FEMA P-420), işin bölümlere ayrılarak binanın kullanımını ve bütçeyi yönetilebilir tutacak şekilde planlanabileceğini anlatır.

Sırasıyla dört adım gerekir: binanın deprem performans analizi, kat maliklerinin beşte dördünün yazılı rızası (Kat Mülkiyeti Kanunu md. 19), güçlendirme projesinin hazırlanıp ilgili idareye onaylatılması ve projeye uygun uygulama. Güçlendirmenin zorunlu olduğu mahkemece tespit edilmişse kat maliklerinin rızası aranmaz.

Evet. Yığma (taş veya tuğla duvarlı) binalarda duvarlar hasır çelik ve sıva, FRCM ya da lifli polimerlerle güçlendirilir; döşemeler duvarlara bağlanır. Ayrıntılar → Yığma bina nasıl güçlendirilir?

Yapı kayıt belgesi, binanın imar durumunu kayıt altına alır; binanın depreme dayanıklı olduğunu göstermez. Güçlendirmenin yapılıp yapılamayacağını belgenin kendisi değil, binanın mühendislik değerlendirmesi belirler. İzin süreci binanın durumuna göre değişebildiği için proje aşamasında ilgili belediyeyle netleştirilmelidir.

Doğru analiz edilmiş, projelendirilmiş ve uygulanmışsa evet. Güçlendirilmiş bina, yönetmeliğin hedeflediği performans düzeyine göre tasarlanır. 6 Şubat sonrası saha incelemeleri güçlendirilmiş binaların büyük çoğunluğunun hasarsız ya da hafif hasarla çıktığını gösteriyor. Ayrıntılı değerlendirme → Güçlendirilmiş bina güvenli midir?

Maliyet binanın büyüklüğüne, taşıyıcı sistemin durumuna ve seçilen yönteme göre büyük farklılık gösterir; doğru rakam ancak analizden sonra verilebilir. Maliyeti belirleyen kalemler → Bina güçlendirme maliyeti

Kaynakça

  1. Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018). Resmî Gazete, 18.03.2018, sayı 30364 (mükerrer). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=24468&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5
  2. T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı (2023). 2023 Kahramanmaraş ve Hatay Depremleri Raporu. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2023/03/2023-Kahramanmaras-ve-Hatay-Depremleri-Raporu.pdf
  3. Akbaba, H., Sezer, M.Ö., Yaba, M., Kılıç, T., Kose, M.M., Demir, A., Nohutcu, H. (2026). 6 Şubat 2023 Depremleri Öncesinde Güçlendirilmiş Okul Binalarının İncelenmesi ve Deprem Sonrası Durumları: Kahramanmaraş İli Örneği. Türk Deprem Araştırma Dergisi, 8(1), 128–140. https://doi.org/10.46464/tdad.1811337
  4. Güneş, S., Arslan, M. (2021). Depremden Etkilenen Betonarme Konutların Onarım/Yıkım Karar Sürecine Maliyetlerin Etkisi. Afet ve Risk Dergisi, 4(2). https://doi.org/10.35341/afet.980414
  5. Altıok, T.Y., Şevik, M., Demir, A. (2024). Seismic performance of retrofitted and non-retrofitted RC school buildings after the February 6th, 2023, Kahramanmaraş earthquakes. Bulletin of Earthquake Engineering. https://doi.org/10.1007/s10518-024-01941-w
  6. Altıok, T.Y. (2025). Structural performance analysis of a retrofitted school building collapsed in Kahramanmaraş earthquakes and evaluation of applied retrofitting methods. Bulletin of Earthquake Engineering. https://doi.org/10.1007/s10518-025-02239-1
  7. Tan, M.T., Binici, B., Kale, Ö., Özcebe, G. (2024). The successful performance of a reinforced concrete building with FRP strengthened infill walls and externally installed shear walls subjected to Kahramanmaraş and Hatay 2023 earthquakes. Bulletin of Earthquake Engineering. https://doi.org/10.1007/s10518-024-02062-0
  8. Dizhur, D., Ismail, N., Knox, C., Lumantarna, R., Ingham, J.M. (2010). Performance of unreinforced and retrofitted masonry buildings during the 2010 Darfield earthquake. Bulletin of the New Zealand Society for Earthquake Engineering, 43(4), 321–339. https://doi.org/10.5459/bnzsee.43.4.321-339
  9. National Institute of Building Sciences (2019). Natural Hazard Mitigation Saves: 2019 Report. https://nibs.org/projects/natural-hazard-mitigation-saves-2019-report/
  10. FEMA 547 (2006). Techniques for the Seismic Rehabilitation of Existing Buildings. https://www.wbdg.org/FFC/DHS/fema547.pdf
  11. FEMA P-420 (2009). Engineering Guideline for Incremental Seismic Rehabilitation. https://www.wbdg.org/FFC/DHS/femap420.pdf
  12. 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu, md. 19. https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.634.pdf

Son güncelleme:

Bu sayfadaki yöntemler ve süreç, saha uygulamalarımız esas alınarak Başmühendisimiz Murat Beşoğlu tarafından hazırlanmış ve onaylanmıştır.

Murat Beşoğlu

İnşaat mühendisi

Unvan
Beşoğlu Başmühendisi, inşaat mühendisi
Eğitim
İstanbul Teknik Üniversitesi, İnşaat FakültesiLise: Haydarpaşa Lisesi, Elektrik bölümü
Yaklaşım
Önce zemin etüdü, sonra plan, ardından uygulama.

Ekibimiz

Kararı tahminle değil, analizle verin.

TBDY 2018'e göre performans analizi, akademisyenlerce incelenen proje ve kendi uygulama ekibimiz: 1997'den beri yapısal güçlendirme.