Deprem Performans Analizi ve Raporu: Nedir, Nasıl Yapılır?

Q: Depremde hasar gören binada performans analizi yapılır mı?

Hasarlı binanın güvenliği bu yöntemle belirlenemez. Güçlendirmede hasarlı elemanların hesaba nasıl katılacağına projeden sorumlu inşaat mühendisi karar verir.

Q: Binamız riskli çıkmadı; güvenli sayılır mı?

Hayır, bu sonuç tek başına yeterli değil. Riskli yapı tespiti yalnız göçme ya da ağır hasar beklenen binaları ayırır. → Farkı yukarıda

Q: Yeni bir binada da analiz gerekir mi?

Gerekebilir. 2023 depremlerinde göçen ya da hasar gören binaların bir kısmının 2000’den sonra yapıldığı anlaşıldı. Projeyle sahadaki yapı arasındaki farkı ölçüm gösterir.

Q: Deprem performans analizini kim yapar?

İnşaat mühendisleri. Riskli yapı tespitini ise Kentsel Dönüşüm Başkanlığınca lisanslandırılmış kuruluşlar yapar; Başkanlık ve belediye (belediye sınırları dışında il özel idaresi) de resen yapabilir. → Kim yapar, kim karar verir?

Deprem performans analizi (kısaca bina deprem analizi), mevcut bir binanın yönetmelikte tanımlanan depremde ne kadar hasar göreceğini ölçüme ve hesaba dayanarak belirleyen mühendislik incelemesidir. Binadan beton ve demir bilgisini yerinde topluyor, binayı bilgisayarda modelliyoruz. Sonuç, 2018 tarihli Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği’nin ölçeğiyle yazılır. (Kaynak 1)

Sonuç yetersiz çıkarsa aynı model, güçlendirme projesinin başlangıcı olur → Bina güçlendirme

Binanızın deprem karnesi nasıl çıkar?

Kolon ve kirişlerin hasar bölgesi: Sınırlı hasarBelirgin hasarİleri hasarGöçme bölgesi

Örnek bina, zemin katı dükkân: dört adım

Kolon ve kirişleri ölçüyor, betonu karotla (betondan alınan silindir numune), donatıyı sıyırma ve demir taramasıyla belirliyoruz. Zemin etüdünü okuyoruz; yoksa zemin araştırması gerekir.
Binayı, her kolonu ve kirişi bir çubuk olan analiz modeline dönüştürüyoruz; topladığımız beton ve demir bilgisi modele girer.
Modeli, binanın bulunduğu yer için yönetmelikte tanımlı depremle zorluyoruz. Yüksek tavanlı zemin kat üst katlardan esnek kaldığı için yana kayma (ötelenme) zemin katta toplanır.
Zemin kat kolonları göçme bölgesinde: bina göçmenin önlenmesi düzeyini de sağlamıyor, yani göçme durumunda. Bugünkü hâliyle kullanımı can güvenliği bakımından sakıncalıdır; güçlendirme ya da yeniden yapım konuşulur.

Örnek bina, perdeli, düzenli bina: dört adım

Aynı ölçümler: kolon, kiriş ve perde (betonarme duvar) boyutları, karot, demir taraması, zemin etüdü.
Perde, modelde kolonlardan çok daha sert (rijit) bir duvar elemanı olarak yer alır.
Perde, katların yana kaymasını sınırlar; ötelenme küçük ve katlara düzgün dağılır.
Bütün kolon, kiriş ve perdeler sınırlı ve belirgin hasar bölgesinde: bina kontrollü hasar hedefini sağlıyor. Rapor bunu gerekçesiyle yazar; bu örnekte güçlendirme gerekmez.

Örnek bina, betonu zayıf, eski bina: dört adım

Karotlar beton dayanımının düşük olduğunu, taramalar etriyelerin (kolonu saran halka demirler) seyrek olduğunu gösterir.
Düşük beton dayanımı ve seyrek etriye modele girer; elemanların taşıma gücü buna göre azalır.
Zayıf kolonlar yükü taşıyamaz; alt katlarda büyük ötelenme oluşur.
Alt katlarda çok sayıda kolon ileri hasar ve göçme bölgesinde: bina göçme durumunda, bugünkü hâliyle kullanımı can güvenliği bakımından sakıncalıdır. Güçlendirmenin kapsamı büyükse yeniden yapımla karşılaştırılır.

Üç örnek binada renkler kolon ve kirişlerin tek tek hasarını gösterir; binanın sonucu bu dağılımdan çıkar. Karot nasıl alınır → Karot testi nedir?

Kısaca: binada ne yapılır, ne sürer, kim karar verir?

Binada ne yapılır?
Ölçüm, demir taraması ve karot. Her katı ölçüyor, kolonlardan karot (silindir beton numunesi) alıyor, birkaç kolonda sıva ve beton örtüsünü açıp demirine bakıyoruz.
Binaya zarar verir mi?
Birkaç yerde betonu açıp numune alıyor, açtığımız yerleri onarıyoruz. Yönetmelik, beton örtüsü sıyrılan yüzeylerin yüksek dayanımlı tamir harcıyla kapatılmasını ister; temeli görmek için inceleme çukuru açılır.
Ne kadar sürer?
Binanın büyüklüğüne ve incelemenin kapsamına göre değişir. Saha çalışması, karotların laboratuvar deneyi ve hesap art arda gelir; kesin takvimi keşiften sonra veriyoruz.
Ne tutar?
Kat sayısı, kat alanı, projenin ve zemin etüdünün olup olmaması belirler. Kapsamlı incelemede karot sayısı kat alanıyla artar. Fiyatı ön görüşmeden sonra veriyoruz.
Riskli yapı raporu yerine geçer mi?
Hayır, ikisi ayrı belgedir. Riskli bulunmayan bir binanın depreme dayanıklı olduğu sonucu çıkarılamaz. Farkı aşağıda
Kim karar verir?
Analizi bina sahibi yaptırır; güçlendirmeye apartmanda kat malikleri karar verir. Gereken çoğunluk ve istisnası → aşağıda. Kat malikleri ya da yönetim kurulu için tek sayfalık özet → PDF olarak indirin

Deprem performans analizi nedir, sonucu ne söyler?

Analiz, binanın yönetmelik depreminden sonra dört durumdan hangisinde kalacağını söyler. Konut ve işyeri gibi sıradan bir mevcut binadan beklenen en az düzey, 50 yıl içinde aşılma olasılığı %10 olan yer sarsıntısında (DD-2) kontrollü hasardır. Okul ve hastane gibi binalarda hedef ve deprem düzeyi farklıdır (aşağıdaki ayrıntıda). (Kaynak 1)

Sonuç ölçeği: bina depremden sonra hangi durumda kalır?

Sıradan mevcut binada hedef sağlanır

Hedef sağlanmaz

01
Sınırlı hasar

Taşıyıcı sistemde hasar sınırlı kalır.
02
Kontrollü hasar

Hasar var ama çoğunlukla onarılabilir; can güvenliği korunur.
Sıradan binada en az hedef
03
Göçmenin önlenmesi

İleri, ağır hasar; göçmenin eşiğinde. Bugünkü hâliyle kullanımı can güvenliği bakımından sakıncalıdır.
Hedefin altında
04
Göçme durumu

Göçmenin önlenmesi de sağlanamaz; kullanımı can güvenliği bakımından sakıncalıdır.
Hedefin altında

Dayanak: TBDY 2018, 3.4 ve 15.8; sıradan mevcut binada en az hedef, 50 yıl içinde aşılma olasılığı %10 olan yer sarsıntısında (DD-2) kontrollü hasardır. Yapı sahibi daha ileri bir hedef seçebilir.

Rapor önce her kolonu, kirişi ve perdeyi dört hasar bölgesinden birine yerleştirir; binanın düzeyi bu dağılımdan çıkar. (Kaynak 1)

Özetle: Raporun sonuç sayfası binanızın bu ölçekte nerede durduğunu söyler; kontrollü hasarı sağlayamayan bina için güçlendirme ya da yeniden yapım konuşulur.

Ayrıntı isteyen okurlarımız içinPerformans hedefi nasıl seçilir: deprem düzeyi ve bina türü

Yönetmelik dört deprem düzeyi tanımlar: DD-1 (50 yılda aşılma olasılığı %2, ortalama 2475 yılda bir), DD-2 (%10, 475 yılda bir; “standart tasarım depremi”), DD-3 (%50, 72 yılda bir) ve DD-4 (%68, 43 yılda bir). (Kaynak 1) “475 yılda bir” bir ortalamadır; böyle bir sarsıntı herhangi bir yıl yaşanabilir.

Mevcut betonarme ve çelik binalarda (yüksek binalar dışında) normal hedef DD-2’de kontrollü hasardır. Hastane, okul, yurt gibi binalarda (BKS=1) deprem tehlikesi yüksekse (DTS=1a ve 2a) ileri hedef uygulanır. İleri hedef DD-3’te sınırlı hasar ve DD-1’de kontrollü hasardır. Yapı sahibi isterse yönetmeliğin asgarisinden daha ileri bir hedef de seçebilir. (Kaynak 1)

Binanın düzeyi kat kat kurallarla belirlenir. Örneğin kontrollü hasar için herhangi bir katta kirişlerin en çok %35’i ileri hasar bölgesine geçebilir; kolonlar için ayrıca kesme kuvveti payı sınırları vardır. (Kaynak 1)

Yöntemin sınırları var. Deprem sonrası hasar görmüş binanın güvenliği bu yöntemle belirlenemez. Tescilli tarihî yapılar kapsam dışındadır. Yığma binaların bilgisi bu bölüme göre toplanır, hesabı kendi kurallarıyla yapılır. (Kaynak 1)

Yurt dışındaki kılavuzlardan biri de benzer düzeyler tanımlar: hemen kullanım, can güvenliği, göçmenin önlenmesi. Bir başkası sonucu, yeni bina standardının yüzdesi ve harf notuyla anlatır. (Kaynak 11,13)

Hangi binada ve ne zaman yaptırılmalı?

Binayı kullanmaya devam edecekseniz ve deprem güvenliğinden emin değilseniz analiz yaptırın. Şu durumlar şüpheyi güçlendirir.

Analizi öne çeken yedi durum

2000’den önce yapılmış bina
Riskli yapı tespiti yapılan binalarda betonun ortalama dayanımı, yeni binada istenenin yarısından az çıktı (11,65 / 25 MPa). (Kaynak 5,1,8)
Zemin katı dükkân
2023 depremlerinde göçmeler çoğunlukla zemin katta başladı. Dükkânlarda dolgu duvar olmaması nedenlerden biri sayıldı.
Kat ilavesi ya da yeni kullanım
Eksik katlı binaya kat eklenecekse, mevcut yapıyı da kapsayan statik hesaplı teknik rapor istenir. Kullanım değişince (ör. okul, hastane) beklenen inceleme ve performans da değişebilir. (Kaynak 9)
Yeni ağır yük
Çatıya güneş paneli, yeni makine ya da raf sistemi: yük değişince taşıyıcı sistemin bunu taşıyıp taşımadığı hesapla kontrol edilmelidir.
Satın alma ya da kiralama öncesi
Binanın bugünkü hâlini ölçüm gösterir. Kat mülkiyetli binada kolon, kiriş ve perdeler ortak yerdir; karot için mal sahibinin ve yönetimin onayını alın, hukuki ayrıntıyı bir hukukçuya sorun.
Pas, kabarma, çatlak
Riskli yapı tespiti yapılan betonarme binaların üçte ikisinde (%67) donatıda korozyon (pas) görüldü.
Projesi yok ya da binaya uymuyor
Proje ölçümlerden önemli ölçüde farklıysa proje yok sayılır ve bina baştan ölçülür.
Emin değil misiniz?
Belirtiyi anlatın, bir mühendis yerinde baksın.
Ön görüşme isteyin

Benzer binalar depremde çok farklı davranabilir. Kesin öngörü veren yöntem yoktur; binanın kendi ölçümüne dayanan ayrıntılı değerlendirme, kaba taramadan daha güvenilirdir. → Taşıyıcı sistemde sorun belirtileri

Riskli yapı tespitinden farkı ne, hangisini yaptırmalı?

Riskli yapı tespiti 6306 sayılı Kanun’a göre “riskli mi, değil mi” sorusunu cevaplar; performans analizi binanın ne kadar hasar göreceğini ve nereden güçlendirileceğini gösterir. Biri diğerinin yerine geçmez. (Kaynak 2,4,3,1)

Sizin sorunuz	Riskli yapı tespiti	Deprem performans analizi
Ne için yaptırılır?	Kentsel dönüşüm: bina riskliyse yıkım ve yeniden yapım süreci başlar	Binanın güvenliğini öğrenmek, güçlendirme kararı ve projesi
Neye göre yapılır?	6306 sayılı Kanun ve Riskli Yapıların Tespit Edilmesine İlişkin Esaslar	Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği, Bölüm 15
Kim yapar?	Kentsel Dönüşüm Başkanlığınca lisanslı kuruluş (ya da Başkanlık, belediye), Başkanlığın belirlediği yazılımla	İnşaat mühendisleri
Sonuç ne olur?	“Riskli” ya da “riskli değil”; riskli yapı tapuya bildirilir	Performans düzeyi ve yetersiz kolon, kiriş, perdelerin listesi
Güçlendirme projesinde kullanılır mı?	Hayır	Evet; güçlendirilmiş bina aynı kurallarla yeniden hesaplanır

Kentsel dönüşüm düşünüyorsanız riskli yapı tespiti, binayı korumak ve güçlendirmek istiyorsanız performans analizi yaptırılır. Riskli çıkan bina da güçlendirilebilir. Yıkım için verilen süre en çok 90 gündür. Bina yıkılmak yerine güçlendirilecekse bu süre içinde maliklerin:

güçlendirmenin teknik olarak mümkün olduğunu tespit ettirmesi,
Kat Mülkiyeti Kanunu’na göre güçlendirme kararı alması,
güçlendirme projesini hazırlatması ve ruhsat alması gerekir.

Güçlendirme, ruhsatı veren idarenin belirlediği süre içinde tamamlanır; bitince tapudaki riskli yapı belirtmesinin kaldırılması için başvurulur. (Kaynak 3) Riskli yapı raporunun başvuru, itiraz ve yıkım süreci → Deprem test raporu

Dışarıdan bakılarak yapılan hızlı taramalar kesin karar değildir; yalnız ayrıntılı incelenecek binaları seçer.

Güçlendirme referanslarımızdan: kamu, sanayi ve konut

Okul, hastane, fabrika, lojman

Diğerlerinden: Manisa Alaşehir Yıldırım Beyazıt İlkokulu, Esenyurt Müftülük Binası, Üsküdar Mithatpaşa Kız Lisesi, Kars Bilim ve Sanat Merkezi, Gebze Halk Kütüphanesi.Tüm referanslar

Deprem performans analizi nasıl yapılır, binada neler yapılır?

Önce binayı yerinde ölçüyor ve deney için numune alıyoruz; sonra bu bilgiyle bilgisayar modelini kuruyor ve binayı yönetmelik depremiyle hesaplıyoruz. İnceleme, numune alma ve deneyler inşaat mühendislerinin sorumluluğunda yapılır. (Kaynak 1)

Binada yapılan iş	Ne için	Sizin için ne demek
Proje ve raporların toplanması	Binanın nasıl tasarlandığını görmek	Proje yoksa ya da binaya uymuyorsa binayı baştan ölçüyoruz
Rölöve (ölçüm)	Her kattaki kolon, kiriş, perde ve duvarın yeri ve boyutu	Her kata giriyoruz; temeli görmek için inceleme çukuru açılır
Demir taraması	Demirleri kırmadan bulmak	Kendi donatı tarama cihazımızla, betonu açmadan tarıyoruz
Beton örtüsünün sıyrılması	Demirin çapı ve etriye aralığı	Her katta birkaç kolonda ve bir kirişte küçük bir alan açıp tamir harcıyla kapatıyoruz
Karot	Betonun bugünkü dayanımı	Kolonlardan silindir numune alıyoruz; numune laboratuvarda kırılır
Zemin bilgisi	Zemin sınıfı ve deprem etkisi	Zemin araştırmasıyla belirlenir
Model ve hesap	Her elemanın depremdeki hasarı	Binada değil, bilgisayarda yapıyoruz

Eski binalarda proje çoğu zaman yeterli bilgi vermez. 80’li ve 90’lı yıllarda yapılan binalarda betonun projedeki sınıfın altında çıkması yaygındır; hazır betonun geç yaygınlaştığı yerlerde 2000’lerin başı da buna dahildir. (Kaynak 8)

Bina kullanılırken. Yönetmeliğin inceleme maddeleri binanın boşaltılmasından söz etmez. Karot ve sıva açma sırasında çalışılan yerde gürültü ve toz olur; daire, dükkân ve üretim alanlarına giriş günlerini sizinle önceden planlıyoruz.

Ayrıntı isteyen okurlarımız içinBilgi düzeyi, karot sayısı ve hesap yöntemi

Yönetmelik iki bilgi düzeyi tanımlar: sınırlı ve kapsamlı. Sınırlı düzey yalnız konut, işyeri, otel ve sanayi binası gibi “diğer binalarda” (BKS=3) kullanılabilir; hastane, okul ve alışveriş merkezi kapsamlı inceleme ister. (Kaynak 1)

Az bilgiyle yapılan hesap daha temkinlidir: sınırlı düzeyde eleman kapasiteleri 0,75 ile çarpılır. (Kaynak 1)

Karot sayısı: sınırlı düzeyde her katta en az üç; kapsamlı düzeyde zemin katta üç, diğer katlarda iki, binada toplam en az dokuz ve her 400 m²’den bir. (Kaynak 1)

Sıyırma ve tarama: sınırlı düzeyde kolon ve perdelerin %5’inde (her katta en az bir) ve her kattan bir kirişte beton örtüsü sıyrılır. Sıyrılmayan kolon ve perdelerin %20’si cihazla taranır. Kapsamlı düzeyde proje yoksa bu oranlar %10 ve %30’dur. (Kaynak 1)

Hesap doğrusal ya da doğrusal olmayan yöntemle yapılır; bazı binalarda doğrusal olmayan yöntem zorunludur. Yönetmelik, iki yöntemin birebir aynı sonucu vermesinin beklenmemesi gerektiğini yazar. Bir çalışmada aynı üç katlı binada doğrusal yöntem “kontrollü hasar sağlanmıyor”, doğrusal olmayan yöntemler “sağlanıyor” sonucunu verdi. (Kaynak 1,6)

Düz (nervürsüz) demirli eski binalarda hesapta demirin zorlanması 1,5 ile artırılır. Yurt dışındaki kılavuzlardan biri ise üç bilgi düzeyi kullanır; az bilgide malzeme dayanımlarını 1,35 katsayısıyla güvenli yönde düzeltir. (Kaynak 1,12)

Projesi ya da fotoğrafı elinizde mi? WhatsApp'tan gönderin.

Binanın yaşını, kat sayısını, kullanımını ve varsa projesini paylaşın; analizin hangi kapsamla başlaması gerektiğini birlikte netleştirelim.

WhatsApp'tan yazın

ya da hemen arayın: 0532 517 57 48

Ön görüşme bir mühendislik raporu yerine geçmez; binanız için doğru inceleme kapsamını belirlemeye yarar.

Performans analizi raporunda neler yazar?

İyi bir rapor; toplanan bilgiyi, hesabın nasıl yapıldığını, her katın ve elemanın hasar durumunu ve binanın performans düzeyini gerekçesiyle yazar. Rapor biçimini yönetmelik tanımlamaz; ama yönetmeliğin istediği her adımın sonucu raporda görülmelidir. (Kaynak 1)

Performans analizi raporu: altı bölüm, neye bakmalı?

Bina ve incelemeProje var mıydı, binaya uyuyor muydu; hangi bilgi düzeyi (sınırlı ya da kapsamlı) seçildi?
MalzemeKarot yerleri ve sonuçları: betonun bugünkü dayanımı; demir düz mü nervürlü mü, pas var mı?
Zemin ve depremZemin sınıfı ve hesapta kullanılan deprem düzeyi (sıradan binada DD-2).
Model ve yöntemDoğrusal mı, doğrusal olmayan mı; neden bu yöntem seçildi?
Eleman sonuçlarıHer katta kolon, kiriş ve perdelerin hasar bölgesi; yetersiz olanların listesi.
Sonuç ve öneriBinanın performans düzeyi ve hedefle karşılaştırma; gerekirse güçlendirme önerisi; hazırlayan mühendisin adı ve imzası.

Bölümler, yönetmeliğin mevcut bina için belirlenmesini istediği adımlardır (TBDY 2018 Bölüm 15: bilgi toplama, hesap, eleman hasarı, bina performansı).

Özetle: Yalnız son sayfaya değil, karot sonuçlarına ve hangi katın yetersiz kaldığına bakın; güçlendirmenin yeri ve kapsamı oradan çıkar.

Raporu kat maliklerine, müşteri denetçisine, sigortaya ya da yatırımcıya verebilirsiniz; nasıl değerlendireceklerini onların kendi koşulları belirler. Yönetmeliğin düzeyleri yabancı kılavuzlardaki karşılıklarına benzer. (Kaynak 11,12)

Raporda bakılacak beş bilgi

İnceleme

Hangi bilgi düzeyinin seçildiği ve gerekçesi yazıyor mu?
Karot ve sıyırma yerleri bir planda gösterilmiş mi?

Hesap

Hangi deprem düzeyiyle ve hangi yöntemle hesaplandığı yazıyor mu?

Sonuç

Yetersiz kolon, kiriş ve perdeler kat kat listelenmiş mi?
Raporu hazırlayan inşaat mühendisinin adı ve imzası var mı?

Sonuç yetersiz çıkarsa ne olur?

Bina güçlendirilir ya da yeniden yapılır; güçlendirmede aynı model, hangi elemana ne yapılacağını gösterir. Güçlendirilmiş bina aynı kurallarla yeniden hesaplanır. Güçlendirme gerekirse projeyi ve uygulamayı da üstleniyoruz.

Karbon lif kumaşla kaplanmış betonarme duvar yüzeyine yapıştırılmış diske takılı, çekme kuvveti uygulayan yapışma deneyi cihazı.

Rapor "yetersiz" derse: analizden güçlendirmeye

Fotoğrafta: yapışma deneyi

Rapor
Analiz, yetersiz kalan kolon, kiriş ve perdeleri tek tek gösterir; güçlendirme bu listeye göre planlanır.
Proje
Güçlendirilmiş bina aynı yönetmelikle yeniden hesaplanır; hedef sağlanana kadar proje değişir.
Uygulama
Yeni betonarme perde, karbon fiber, çelik ya da betonarme manto: yöntemi analizin bulduğu zayıflık belirler.
Kontrol
Fotoğrafta karbon lif kaplamanın betona yapışması ölçülüyor (pull-off deneyi).

Pull-off testi

Kahramanmaraş’taki okullarda güçlendirme işe yaradı. 2023 depremlerinden önce güçlendirilen altı okul hasarsız ya da hafif hasarla çıktı ve depremden sonra afet ve koordinasyon merkezi olarak kullanıldı. İncelenen üç güçlendirilmemiş okulun bazıları ağır hasar aldı, bazıları kısmen yıkıldı. (Kaynak 7,1,3)

Sizin durumunuz	Ne olur?
Sonuç göçmenin önlenmesi ya da göçme	Binanın bugünkü hâliyle kullanılması can güvenliği bakımından sakıncalıdır; karar gecikmemelidir
Güçlendirmenin kapsamı büyük	Güçlendirme, yeniden yapımın maliyeti ve süresiyle karşılaştırılır → Kentsel dönüşüm yerine güçlendirme
Bina riskli yapı sayıldı	En çok 90 günlük yıkım süresi içinde teknik uygunluk tespiti, karar ve ruhsat alınırsa yıkılmadan güçlendirilebilir → Riskli yapı farkı

Apartmanda karar. Güçlendirme için kural olarak bütün kat maliklerinin beşte dördünün yazılı rızası gerekir. Anayapının güçlendirilmesinin zorunlu olduğu mahkemece tespit edilmişse rıza aranmaz. Bina ilk ruhsat tarihindeki mevzuata uygunsa, başka esaslı tadilat yapılmıyorsa ve yalnız taşıyıcı sistem güçlendirilecekse, ruhsat başvurusu kat maliklerinin beşte dört çoğunlukla aldığı güçlendirme kararı, güçlendirmeye esas statik proje ve yönetmelikte sayılan diğer belgelerle yapılabilir. Giderler, aksine anlaşma yoksa arsa payına göre paylaşılır. (Kaynak 9)

Özetle: Rapor “yetersiz” derse seçenekler güçlendirme ve yeniden yapımdır; güçlendirmenin nereye yapılacağını aynı analiz gösterir, apartmanda kararı kat malikleri verir.

Güçlendirme yöntemleri → Bina güçlendirme · Kolon güçlendirme · Kiriş güçlendirme

Analizi kim yapar, kim karar verir?

Analizi inşaat mühendisleri yapar; yönetmelik, binadan bilgi toplamayı ve deneyleri onların sorumluluğuna verir. (Kaynak 1,3,9) Karar ise bina sahibinin ve apartmanda kat maliklerinindir.

Kim	Ne yapar?
İnşaat mühendisi	Binadan bilgi toplar, deneyleri yaptırır, hesabı yapar ve raporu yazar
Deneyimli ikinci mühendis	Bazı ayrıntılı hesap yöntemlerinde tasarım gözetimi yapar
Lisanslı kuruluş	Riskli yapı tespiti için Başkanlık lisansı gerekir; yönetmelikteki performans analizi için böyle bir lisans şartı yok
Yapı sahibi	Analizi yaptırır; isterse yönetmelikten daha ileri bir hedef seçer
Kat malikleri	Güçlendirmeye kural olarak bütün kat maliklerinin beşte dördünün yazılı rızasıyla karar verir; mahkeme zorunluluğu tespit etmişse rıza aranmaz
Ruhsat veren idare	Yalnız taşıyıcı sistemi güçlendirmeye yönelik başvuruda kat maliklerinin beşte dört kararını, statik projeyi ve yönetmelikte sayılan diğer belgeleri ister

Apartmanda nasıl başlanır? Ölçüm için ortak alanlara, bazı dairelere ve dükkânlara girildiği için iş yönetimle birlikte yürür.

Konuyu yönetime ve kat malikleri kuruluna götürün; tek sayfalık özet bunun için hazırlandı.
Analizin kararını ve masrafın paylaşımını yönetim planınıza göre belirleyin; emin değilseniz bir hukukçuya danışın.
Ölçüm günlerinde girilecek daire ve dükkânları önceden planlayın.
Sonucu kurulda birlikte okuyun; güçlendirme gerekiyorsa karar ayrıca alınır.

Kiracı ya da alıcıysanız. Analiz için mal sahibinin izni alınmalıdır. Kat mülkiyetli binada kolon, kiriş ve perdeler dairenin içinde de olsa ortak yer sayıldığından yönetimin onayını da alın; hukuki ayrıntıyı bir hukukçuya teyit ettirin. Binayı okul ya da hastane gibi bir kullanıma açacaksanız bunu baştan söyleyin: bu binalarda daha kapsamlı inceleme ve, deprem tehlikesi yüksek bölgede, daha yüksek performans hedefi istenir. (Kaynak 9,1) Riskli yapı tespiti yapan kuruluşlar → Deprem testi yapan firmalar

Beşoğlu ile performans analizi süreci

Ön görüşmeden sonuç görüşmesine kadar yedi adımda çalışırız; ölçümü yerinde yapar, sonucu sade dille anlatırız.

Ön görüşme
Binanın yaşı, kat sayısı, kullanımı ve analizi neden istediğiniz: güçlendirme kararı, satın alma, yeni yük ya da kurula sunulacak sonuç.
Belgeler ve keşif
Varsa projeyi, zemin etüdünü ve eski raporları topluyor, binayı gezerek inceleme kapsamını belirliyoruz.
Yerinde ölçüm
Rölöve (ölçüm), demir taraması, birkaç kolon ve bir kirişte beton örtüsünü sıyırma ve karot; daire ve dükkân günlerini sizinle önceden planlıyoruz.
Laboratuvar
Karotlar basınç deneyinde kırılır; hesapta betonun bugünkü dayanımı kullanılır.
Model ve hesap
Binayı bilgisayarda modelliyor, TBDY 2018 Bölüm 15'e göre yönetmelik depremiyle hesaplıyoruz.
Akademik inceleme
Gerekiyorsa güçlendirme projesini üniversitedeki akademisyenlere ikinci bir gözle inceletiriz; bu inceleme resmî onayın yerine geçmez.
Rapor ve görüşme
Sonucu sade dille anlatıyoruz; bina yetersizse hangi elemanın nasıl güçlendirilebileceğini öneriyor, isterseniz projeyi ve uygulamayı da üstleniyoruz.

Binanız güçlendirmeye ihtiyaç duyuyor mu? Video · 1 dk 29 sn · 2021

Kask ve yelek giymiş bir mühendis, inşaat hâlindeki yüksek binaların önünde; kapakta videonun başlığı yazıyor

Neden analiz istediğinizi anlatın, kapsamı birlikte belirleyelim.

Güçlendirme kararı, satın alma, yeni bir yük ya da kat maliklerine sunulacak bir sonuç: amaç değişince incelemenin kapsamı da değişir.

Ön görüşme isteyin

ya da hemen arayın: 0532 517 57 48

Sık sorulan sorular

Sonuca itiraz edilebilir mi, ikinci görüş alınabilir mi?

Riskli yapı tespitine, muhtarlıktaki ilanın son gününden itibaren 15 gün içinde malik ya da kanuni temsilcisi dilekçeyle itiraz edebilir; itirazı teknik heyet inceler. Performans analizi raporunu ise başka bir inşaat mühendisine de inceletebilirsiniz. Hesap yöntemi sonucu etkileyebildiği için raporda yöntemin gerekçesi yazmalıdır. (Kaynak 3,1)

Depremde hasar gören binada performans analizi yapılır mı?

Hasarlı binanın güvenliği bu yöntemle belirlenemez. Güçlendirmede hasarlı elemanların hesaba nasıl katılacağına projeden sorumlu inşaat mühendisi karar verir.

Binamız riskli çıkmadı; güvenli sayılır mı?

Hayır, bu sonuç tek başına yeterli değil. Riskli yapı tespiti yalnız göçme ya da ağır hasar beklenen binaları ayırır. → Farkı yukarıda

Yeni bir binada da analiz gerekir mi?

Gerekebilir. 2023 depremlerinde göçen ya da hasar gören binaların bir kısmının 2000’den sonra yapıldığı anlaşıldı. Projeyle sahadaki yapı arasındaki farkı ölçüm gösterir.

Tarihî ya da yığma binada aynı analiz yapılır mı?

Tescilli tarihî yapıda hayır; yığma binada evet, ama farklı kurallarla. Tescilli tarihî yapılar bu yöntemin kapsamı dışındadır. Yığma binaların bilgisi aynı bölüme göre toplanır, hesabı yığma binalara özgü kurallarla yapılır. → Tarihi yapı güçlendirme

Sonuç kötü çıkarsa belediyeye ya da tapuya bildirilir mi?

Riskli yapı tespitinde evet; performans analizinin bir kuruma bildirilmesini öngören bir kural bilmiyoruz. Ancak sonuç göçmenin önlenmesi ya da göçme çıkarsa binanın bugünkü hâliyle kullanımı can güvenliği bakımından sakıncalıdır; karar gecikmemelidir. Riskli yapı tapuya bildirilir. Yalnız taşıyıcı sistem güçlendirilecekse ruhsat başvurusu, kat maliklerinin beşte dört çoğunlukla aldığı güçlendirme kararı ve güçlendirmeye esas statik projeyle ruhsat veren idareye yapılabilir. (Kaynak 3,1,9)

Çatıya güneş paneli koyacağım; analiz gerekir mi?

Yeni yükün taşınıp taşınmadığı hesapla kontrol edilmelidir. Panel ve taşıyıcıları çatıya ve binaya ek yük getirir; bu kontrol, deprem performans analiziyle birlikte ya da ayrı bir statik hesap olarak yapılabilir.

Deprem performans analizini kim yapar?

İnşaat mühendisleri. Riskli yapı tespitini ise Kentsel Dönüşüm Başkanlığınca lisanslandırılmış kuruluşlar yapar; Başkanlık ve belediye (belediye sınırları dışında il özel idaresi) de resen yapabilir. → Kim yapar, kim karar verir?

Deprem performans analizi kararı: tek sayfalık özet

Konu, işin adımları, maliyeti belirleyenler ve bizden istenenler tek sayfada. Toplantıya götürün ya da yönetimle paylaşın.

PDF olarak indirin WhatsApp E-posta

Kaynakça

Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018), Bölüm 1, 2, 3, 4, 7, 15 ve 16. Resmî Gazete, 18.03.2018, sayı 30364 (mükerrer). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=24468&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5
Riskli Yapıların Tespit Edilmesine İlişkin Esaslar (RYTEİE 2019), 6306 Sayılı Kanunun Uygulama Yönetmeliği Ek-2. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. https://webdosya.csb.gov.tr/db/altyapi/icerikler/ek-2-ryteie-20190705155915.PDF
6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun, md. 2, 3, 5 (RG 31.05.2012) ve 6306 Sayılı Kanunun Uygulama Yönetmeliği, md. 6, 7, 8 (RG 15.12.2012, sayı 28498; son değişiklik RG 04.02.2026, sayı 33158). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=6306&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Altyapı ve Kentsel Dönüşüm Hizmetleri Genel Müdürlüğü (2021). Riskli Yapıların Tespit Edilmesine İlişkin Esaslar: Genel Tanıtım ve Kapsam. https://webdosya.csb.gov.tr/db/altyapi/icerikler/1-genel-20211104105053.pdf
Bahşi, E., Dada, A., Gümüş, E., Cenikli, S. (2023). 6306 Sayılı Kanun Kapsamında Riskli Yapıların Tespit Edilmesine İlişkin Esaslar Uyarınca Riskli Yapı Tespiti Yapılan Binaların Sayısal Analiz Sonuçlarının Değerlendirilmesi. Resilience, 7(1), 153–169. https://doi.org/10.32569/resilience.1198753
Gökçe, T., Karayel, V., Çalım, F., Rifai, Ş., Şahin, F., Yüksel, E. (2023). Betonarme Binaların Mevcut Deprem Performansının Belirlenmesi İçin TBDY-2018’de Önerilen Doğrusal Hesap Yönteminin Uygulanması Üzerine Bir İrdeleme. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 27(3), 337–350. https://doi.org/10.19113/sdufenbed.1150536
Akbaba, H., Sezer, M.Ö., Yaba, M., Kılıç, T., Köse, M.M., Demir, A., Nohutcu, H. (2026). 6 Şubat 2023 Depremleri Öncesinde Güçlendirilmiş Okul Binalarının İncelenmesi ve Deprem Sonrası Durumları: Kahramanmaraş İli Örneği. Türk Deprem Araştırma Dergisi, 8(1), 128–140. https://doi.org/10.46464/tdad.1811337
TMMOB İnşaat Mühendisleri Odası (2023). 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş Pazarcık ve Elbistan Depremleri Ön Değerlendirme Raporu. https://www.tmmob.org.tr/sites/default/files/imo_deprem_raporu_2.pdf
634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu, md. 4, 19, 20; Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği, md. 25/5, 55/17. https://www.mevzuat.gov.tr/
FEMA (2015). Rapid Visual Screening of Buildings for Potential Seismic Hazards: A Handbook, 3. baskı (FEMA P-154). https://www.fema.gov/sites/default/files/2020-07/fema_earthquakes_rapid-visual-screening-of-buildings-for-potential-seismic-hazards-a-handbook-third-edition-fema-p-154.pdf
FEMA (2018). Example Application Guide for ASCE/SEI 41-13 Seismic Evaluation and Retrofit of Existing Buildings (FEMA P-2006). https://www.fema.gov/sites/default/files/2020-08/fema_application-guide-seismic-eval-retrofit_p-2006_6-18.pdf
Fardis, M.N. (2015). EN 1998-3: Seismic assessment and retrofitting of existing buildings. Avrupa Komisyonu Ortak Araştırma Merkezi (JRC), Eurocodes çalıştayı, Zagreb. https://eurocodes.jrc.ec.europa.eu/sites/default/files/2022-06/1130_Eurocodes_Third_Balkan_WS_MNFardis.pdf
NZSEE, SESOC, NZGS, MBIE, EQC (2017). The Seismic Assessment of Existing Buildings: Technical Guidelines for Engineering Assessments, Part A. https://www.building.govt.nz/assets/Uploads/building-code-compliance/b-stability/b1-structure/seismic-assessment/a-assessment-objectives-principles.pdf

Son güncelleme: 15 Ekim 2026

Bu sayfadaki yöntemler ve süreç, saha uygulamalarımız esas alınarak Başmühendisimiz Murat Beşoğlu tarafından hazırlanmış ve onaylanmıştır.

Murat Beşoğlu

İnşaat mühendisi

Unvan: Beşoğlu Başmühendisi, inşaat mühendisi
Eğitim: İstanbul Teknik Üniversitesi, İnşaat Fakültesi
Yaklaşım: Önce zemin etüdü, sonra plan, ardından uygulama.

Ekibimiz

Binanızın deprem karnesini birlikte çıkaralım.

Yerinde ölçüm, TBDY 2018'e göre analiz ve sade dilli rapor; projeleri üniversitedeki akademisyenlere de inceletiyoruz. 1997'den beri yapısal güçlendirme.

Başmühendisle görüşün

ya da hemen arayın: 0532 517 57 48